Τιμώντας τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο (1926 – 2026), ο «Ριζοσπάστης» συνεχίζει σήμερα το αφιέρωμα στον ηγέτη της Κουβανικής Επανάστασης. Το προηγούμενο Σαββατοκύριακο δημοσιεύτηκε στον «Ριζοσπάστη» πολυσέλιδο αφιέρωμα με τις σημαντικότερες στιγμές από τη ζωή και την πολιτική δράση του Φιντέλ Κάστρο, αποσπάσματα από ομιλίες του σε κρίσιμες φάσεις της Ιστορίας της Κούβας και σε ορόσημα των διεθνών εξελίξεων, όπως και δυο από τις παρεμβάσεις που έκανε η αντιπροσωπεία του ΚΚΕ στην Αβάνα, συμμετέχοντας στο 1ο Διεθνές Συμπόσιο για την κληρονομιά του Φιντέλ. Συνεχίζουμε με νέα αποσπάσματα ομιλιών του Φιντέλ Κάστρο και τις υπόλοιπες παρεμβάσεις της αντιπροσωπείας του ΚΚΕ στην Αβάνα. Δημοσιεύουμε επίσης την αλληλογραφία που είχε ο ηγέτης της Κούβας με τον Σοβιετικό Πρόεδρο Χρουστσόφ κατά τη λεγόμενη «κρίση των πυραύλων» (Οκτώβρης 1962). Ενα ενδιαφέρον ντοκουμέντο, που δείχνει την αποφασιστικότητα του κουβανικού λαού να υπερασπιστεί την πατρίδα και την Επανάσταση, μέσα σε συνθήκες ιμπεριαλιστικής περικύκλωσης και επεμβάσεων από τις ΗΠΑ.
Μετά τη νίκη στον Κόλπο των Χοίρων
1 Μάη 1961, μετά την πρώτη ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού στην αμερικανική ήπειρο
| Ο Φιντέλ με συντρόφους του μαχητές στον Κόλπο των Χοίρων |
Και τα πρόσφατα γεγονότα ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας αποδεικνύουν πόσο δίκιο είχε ο κουβανικός λαός που οπλίστηκε και προετοίμασε τους εργάτες και τους αγρότες του. Επειδή εκεί στο Χιρόν (η παραλία που έγινε η απόβαση των μισθοφόρων της CIA στον Κόλπο των Χοίρων) ήρθαν να σκοτώσουν εργάτες και αγρότες, και οι εργάτες και οι αγρότες μας αναγκάστηκαν από τον ιμπεριαλισμό να οπλιστούν για να υπερασπιστούν τα κεκτημένα τους, να υπερασπιστούν τη γη τους, να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους, την ελπίδα τους, τη χαρά τους, την ευημερία τους και, πάνω απ’ όλα, να υπερασπιστούν το δικαίωμά τους σε ένα καλύτερο μέλλον. Ο ιμπεριαλισμός μάς το επέβαλε αυτό, και έπρεπε να επενδύσουμε ανθρώπινη ενέργεια, πόρους και υλικά σε αυτό το έργο, πόρους που θα θέλαμε πολύ να επενδύσουμε στην κατασκευή περισσότερων σχολείων, έτσι ώστε μια μέρα εδώ, αντί για τανκς και κανόνια, να μην παρελαύνουν 20.000 αθλητές, αλλά 300.000 αθλητές και αντί για 600 παιδιά από σχολικές πόλεις, να παρελαύνουν 150.000 παιδιά από σχολικές πόλεις. (…) Διότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αν ο λαός μας δεν ήταν οπλισμένος, δεν θα μπορούσε να συντρίψει τους μισθοφόρους που μετέφεραν τόσο σύγχρονο εξοπλισμό. Και αν δεν ήμασταν καλά οπλισμένοι, οι επιθετικοί κύκλοι του ιμπεριαλισμού θα είχαν εξαπολύσει επίθεση στη χώρα μας προ πολλού, αν πίστευαν ότι θα έβρισκαν έναν λαό που δεν θα αμυνόταν.
Γι’ αυτό επαναλαμβάνουμε ότι η Κουβανική Επανάσταση, μέσω των πράξεών της, δεν θέτει σε κίνδυνο τη ζωή ούτε ενός Αμερικανού πολίτη. Αντίθετα, ο ιμπεριαλισμός έχει θέσει σε κίνδυνο τη ζωή πολλών από τους πολίτες μας. Ο ιμπεριαλισμός έχει εισάγει βόμβες φωσφόρου και όπλα εδώ. Εχει ενθαρρύνει τρομοκράτες, αντεπαναστάτες και δολοφόνους εδώ. Εχει βομβαρδίσει τις πόλεις μας και έχει αποβιβάσει μισθοφορικές αποστολές στις ακτές μας, οι οποίες μας έχουν κοστίσει ζωές. Ενώ τα έργα της Επανάστασης δεν έχουν κοστίσει τη ζωή κανενός Αμερικανού πολίτη, τα έργα του ιμπεριαλισμού έχουν ήδη κοστίσει τη ζωή δεκάδων συμπατριωτών μας και έχουν φέρει πένθος στα σπίτια μας. Αυτή είναι η απλή και αγνή αλήθεια. (…)
Λένε ότι τους ανησυχεί η ασφάλεια. Ξέρουν ότι ψεύδονται όταν λένε ότι η Κούβα θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Ξέρουν ότι αυτό που έχει θέσει σε κίνδυνο η Κούβα είναι η ασφάλεια των μονοπωλίων, όχι επειδή θα στείλουμε ανθρώπους να προωθήσουν επαναστάσεις ή να κάνουν επαναστάσεις έξω από εδώ, όχι, αλλά επειδή το παράδειγμα της Κούβας είναι μεταδοτικό.
Δεν ενδιαφέρονται λοιπόν καν να ανακτήσουν ό,τι έχασαν εδώ, τα εκατοντάδες εκατομμύρια. Τελικά, αυτό δεν είναι τίποτα γι’ αυτούς. Θα έδιναν πολύ περισσότερα από αυτό για να καταστρέψουν το παράδειγμα της Κουβανικής Επανάστασης. Θα έδιναν πολύ περισσότερα από αυτό για να αποτύχει αυτή η Επανάσταση. Γιατί; Για να μην χρησιμεύσει ως μεταδοτικό παράδειγμα για τους άλλους λαούς της Λατινικής Αμερικής.
(…) Λένε; Α! Οτι τα οικονομικά ζητήματα μπορούν να συζητηθούν, αλλά ο κομμουνισμός 90 μίλια μακριά δεν μπορεί να συζητηθεί; Λοιπόν, ποιος τους είπε ότι θα συζητούσαμε, με οποιονδήποτε τρόπο, τις εσωτερικές μας υποθέσεις ή το κοινωνικό σύστημα που εμείς οι Κουβανοί θέλουμε να εγκαθιδρύσουμε εδώ; Από πού πήραν την ιδέα ότι θα το συζητούσαμε αυτό; (…)
Υπάρχει μόνο ένα καθήκον για κάθε άνδρα – νέο ή ηλικιωμένο -, για κάθε γυναίκα – νεαρή ή ηλικιωμένη -, για κάθε παιδί, θα υπάρχει μόνο ένα καθήκον: Να σκοτώνουν εισβολείς, να σκοτώνουν εισβολείς! Ετσι, ένα πράγμα που θέλουμε να πούμε είναι ότι, σε περίπτωση που η χώρα μας δεχθεί επίθεση από ξένους, δεν πρέπει να υπάρχει ούτε ένας αιχμάλωτος. Κάθε ξένος που εισβάλλει στη χώρα μας με σκοπό τον πόλεμο, ας ξέρει ότι έχει μια μάχη μέχρι θανάτου μαζί μας. Ας μας σκοτώσουν, γιατί όσο μένει ένας από εμάς, θα έχει έναν εχθρό που θα ξέρει πώς να τον πολεμήσει, σε έναν πόλεμο μέχρι θανάτου.
Γι’ αυτό, σε εκείνη την περίσταση, όταν ένα εκατομμύριο Κουβανοί συγκεντρώθηκαν για να διακηρύξουν τη Διακήρυξη της Αβάνας (σ.σ. αναφέρεται στην 1η Διακήρυξη, τον Σεπτέμβρη του 1960), το έγγραφο αυτό εξέφρασε τη σκέψη που αποτελεί την ουσία της Επανάστασής μας, της σοσιαλιστικής μας Επανάστασης:
«Καταδικάζει τις μεγάλες γαιοκτημονίες, πηγή δυστυχίας για τους αγρότες και ένα οπισθοδρομικό και απάνθρωπο σύστημα γεωργικής παραγωγής. Καταδικάζει τους μισθούς πείνας και την άδικη εκμετάλλευση της ανθρώπινης εργασίας από παράνομα και προνομιούχα συμφέροντα. Καταδικάζει τον αναλφαβητισμό, την έλλειψη δασκάλων, σχολείων, γιατρών και νοσοκομείων και την έλλειψη προστασίας των ηλικιωμένων που επικρατεί στις χώρες της Αμερικής.
Καταδικάζει τις διακρίσεις εις βάρος των μαύρων και των ιθαγενών. Καταδικάζει την ανισότητα και την εκμετάλλευση των γυναικών. Καταδικάζει τις στρατιωτικές και πολιτικές ολιγαρχίες που κρατούν τον λαό μας σε δυστυχία, εμποδίζουν τη δημοκρατική του ανάπτυξη και την πλήρη άσκηση της κυριαρχίας του. Καταδικάζει τις παραχωρήσεις των φυσικών πόρων των χωρών μας σε ξένα μονοπώλια ως πολιτική παράδοσης και προδοσίας των λαϊκών συμφερόντων. Καταδικάζει τις κυβερνήσεις που αγνοούν τα συναισθήματα του λαού τους για να υπακούσουν στις επιταγές της Ουάσιγκτον.
Καταδικάζει τη συστηματική εξαπάτηση του λαού από μέσα ενημέρωσης που ανταποκρίνονται στα συμφέροντα των ολιγαρχιών και στις πολιτικές του καταπιεστικού ιμπεριαλισμού. Καταδικάζει το μονοπώλιο των ειδήσεων από πρακτορεία όργανα των βορειοαμερικανικών τραστ και πράκτορες της Ουάσιγκτον.
Καταδικάζει την καταπιεστική νομοθεσία που εμποδίζει τους εργάτες, τους αγρότες, τους φοιτητές και τους διανοούμενους, τις μεγάλες πλειοψηφίες κάθε χώρας, να οργανωθούν και να αγωνιστούν για τα κοινωνικά και πατριωτικά τους αιτήματα, καταδικάζει τα μονοπώλια και τις ιμπεριαλιστικές εταιρείες που λεηλατούν συνεχώς τον πλούτο μας, εκμεταλλεύονται τους εργάτες και τους αγρότες μας, αιμορραγούν και κρατούν τις οικονομίες μας πίσω και υποτάσσουν την πολιτική της Λατινικής Αμερικής στα σχέδιά τους και τα συμφέροντά τους.
Η Εθνική Γενική Συνέλευση του Λαού της Κούβας καταδικάζει, εν ολίγοις, την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και την εκμετάλλευση των υπανάπτυκτων χωρών από το ιμπεριαλιστικό χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο».
Και καταλήγει: «η Εθνική Γενική Συνέλευση του Λαού της Κούβας διακηρύσσει ενώπιον της Αμερικής:
Το δικαίωμα των αγροτών στη γη, το δικαίωμα των εργατών στους καρπούς της εργασίας τους, το δικαίωμα των παιδιών στην εκπαίδευση, το δικαίωμα των ασθενών σε ιατρική και νοσοκομειακή περίθαλψη, το δικαίωμα των νέων στην εργασία, το δικαίωμα των φοιτητών σε δωρεάν, πειραματική και επιστημονική εκπαίδευση, το δικαίωμα των μαύρων και των ιθαγενών στην “πλήρη ανθρώπινη αξιοπρέπεια”, το δικαίωμα των γυναικών στην πολιτική, κοινωνική και πολιτική ισότητα, το δικαίωμα των ηλικιωμένων σε ασφαλή γηρατειά, το δικαίωμα των διανοουμένων, των καλλιτεχνών και των επιστημόνων να αγωνίζονται, μέσω της εργασίας τους, για έναν καλύτερο κόσμο, το δικαίωμα των κρατών να εθνικοποιούν τα ιμπεριαλιστικά μονοπώλια, ανακτώντας έτσι τον εθνικό πλούτο και τους πόρους, το δικαίωμα των χωρών στο ελεύθερο εμπόριο με όλους τους λαούς του κόσμου, το δικαίωμα των εθνών στην πλήρη κυριαρχία τους, το δικαίωμα των λαών να μετατρέπουν τα στρατιωτικά τους φρούρια σε σχολεία και να οπλίζουν τους εργάτες τους, τους αγρότες τους, τους φοιτητές τους, τους διανοούμενούς τους, τους μαύρους, τους ιθαγενείς, τις γυναίκες, τους νέους, τους ηλικιωμένους, όλους τους καταπιεσμένους και εκμεταλλευόμενους, ώστε να μπορούν να υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους και το πεπρωμένο τους οι ίδιοι.
Η Γενική Συνέλευση του Λαού της Κούβας διατυπώνει τα εξής αιτήματα:
Το καθήκον των εργατών, των αγροτών, των φοιτητών, των διανοούμενων, των μαύρων, των ιθαγενών, των νέων, των γυναικών και των ηλικιωμένων είναι να αγωνιστούν για τα οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά τους αιτήματα, το καθήκον των καταπιεσμένων και εκμεταλλευόμενων εθνών είναι να αγωνιστούν για την απελευθέρωσή τους, το καθήκον κάθε λαού είναι να δείξει αλληλεγγύη σε όλους τους καταπιεσμένους, αποικιοκρατούμενους, εκμεταλλευόμενους και δεχόμενους επίθεση λαούς, όπου κι αν βρίσκονται στον κόσμο και όποια κι αν είναι η γεωγραφική απόσταση που τους χωρίζει. Ολοι οι λαοί του κόσμου είναι αδέρφια!».
Αυτό είναι το πρόγραμμα και η ουσία της σκέψης της σοσιαλιστικής μας Επανάστασης, την οποία επαναλαμβάνω σήμερα, σε αυτή την ημέρα θριάμβου, επιτυχίας και ελπίδας για την εργατική τάξη της χώρας μας.
Ζήτω η κουβανική εργατική τάξη! Ζήτω οι αδελφοί λαοί της Λατινικής Αμερικής!
Ζήτω η απελευθέρωση της Λατινικής Αμερικής!
Ζήτω η Αμερική!
Ζήτω η πατρίδα!
Πατρίδα ή Θάνατος!
Θα νικήσουμε!
Στην τελετή που του απονεμήθηκε το Βραβείο Ειρήνης «Λένιν»
19 Μάρτη 1962, Θέατρο «Τσάπλιν», Αβάνα
| Επίσκεψη του Φιντέλ στην ΕΣΣΔ |
Μεγάλο και βαθύ είναι το συναίσθημα που όλοι νιώθουμε αυτή τη στιγμή. Αλλά, υπερβαίνοντας αυτό το συναίσθημα, ας αναλογιστούμε λίγο την ιδέα που μας ενώνει απόψε, την ειρήνη, αυτή τη λέξη που σημαίνει τόσα πολλά, αυτή την πανάρχαια φιλοδοξία της ανθρωπότητας.
Γιατί αυτή η φιλοδοξία έχει αναδυθεί στην ανθρωπότητα από τότε που ξεκίνησαν οι πόλεμοι, και πόλεμοι έχουν αναδυθεί από τότε που ξεκίνησε η εκμετάλλευση.
Εκεί βρίσκεται η προέλευση του πολέμου: Η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Επομένως, όσο πιο κοντά πλησιάζει η ανθρωπότητα στην εποχή κατά την οποία η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο θα εξαφανιστεί, τόσο πιο βάσιμη γίνεται η ελπίδα της ανθρωπότητας για ειρήνη και τόσο μεγαλύτερη γίνεται η λαχτάρα της ανθρωπότητας για ειρήνη. Είναι επίσης αλήθεια ότι σε καμία άλλη στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία η ειρήνη δεν είναι τόσο απαραίτητη, γιατί σε καμία άλλη στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία ο πόλεμος δεν σημαίνει τόση καταστροφή και τόσο πολύ θάνατο. Σε καμία άλλη στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία η ιδέα του πολέμου δεν ήταν τόσο τρομερή όσο είναι τώρα.
* * *
Ποιοι είναι αυτοί που προωθούν τους πολέμους; Ποιοι είναι αυτοί που απειλούν την ανθρωπότητα με τον κίνδυνο του πολέμου αυτή τη στιγμή; Οι εκμεταλλευτές, οι καπιταλιστές, οι αποικιοκράτες, οι ιμπεριαλιστές.
Ποιοι αγωνίζονται για την ειρήνη; Οι σοσιαλιστές.
Και είναι λογικό, επειδή καπιταλισμός σημαίνει λεηλασία και σοσιαλισμός σημαίνει εργασία. Οι καπιταλιστές θέλουν να ζήσουν από λεηλασία, θέλουν να ζήσουν από την εκμετάλλευση της ανθρώπινης εργασίας, θέλουν να ζήσουν από την εκμετάλλευση της εργασίας άλλων λαών. Και εμείς οι σοσιαλιστές φιλοδοξούμε να ζήσουμε από την εργασία, τη δική μας εργασία.
Σοσιαλισμός σημαίνει την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Γι’ αυτό σοσιαλισμός σημαίνει ειρήνη.
Κανένα σοσιαλιστικό σύστημα δεν ευδοκιμεί από την εκμετάλλευση της εργασίας άλλων λαών ή από την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων άλλων λαών. Σε ένα σοσιαλιστικό σύστημα, δεν υπάρχει εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
Ο καπιταλισμός, και η πιο ανεπτυγμένη φάση του, ο ιμπεριαλισμός τρέφεται, πρώτα απ’ όλα, από την εκμετάλλευση της εργασίας άλλων λαών, την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων άλλων λαών και την εκμετάλλευση της εργασίας των εργατών και των ταπεινών τάξεων των ίδιων των ιμπεριαλιστικών κρατών. (…)
* * *
Ο σοσιαλισμός δεν χρειάζεται στρατούς, δεν χρειάζεται όπλα, δεν χρειάζεται βία, δεν χρειάζεται πόλεμο, δεν χρειάζεται τον κίνδυνο του πολέμου, επειδή σοσιαλισμός δεν σημαίνει εκμετάλλευση, σοσιαλισμός δεν σημαίνει κυριαρχία πάνω σε άλλους λαούς, σοσιαλισμός δεν σημαίνει λεηλασία άλλων λαών.
Γι’ αυτό ο λαός μας, ο σοσιαλιστικός λαός μας, ο επαναστατικός λαός μας είναι με το μέρος της ειρήνης. Και γνωρίζουμε καλά από σκληρή εμπειρία ότι οι στρατοί και τα όπλα αποτελούν κάτι που οι ιμπεριαλιστές, αυτοί που μας εκμεταλλεύτηκαν πριν και θέλουν να μας εκμεταλλευτούν ξανά, αυτοί που μας καταπίεσαν πριν και θέλουν να μας καταπιέσουν ξανά, αυτοί που μας λεηλάτησαν πριν και θέλουν να μας λεηλατήσουν ξανά, μας επιβάλλουν αυτή την ανάγκη να ξοδεύουμε σε όπλα και να ξοδεύουμε σε στρατούς, όπως ακριβώς έχουν επιβάλει σε όλες τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες αυτή τη σκληρή αναγκαιότητα, αυτή της εκτροπής τεράστιων πόρων και ενεργειών από τη δημιουργική εργασία, από την ειρηνική ανάπτυξη, της εκτροπής πόρων και ενεργειών από σχέδια εκβιομηχάνισης, από σχέδια εκπαίδευσης, από σχέδια ανύψωσης του επιπέδου του λαού, για να τον αφιερώσουν σε αυτή την ανάγκη για την άμυνα ενάντια στις απειλές και τις επιθέσεις των ιμπεριαλιστών. (…)
* * *
Ο ιμπεριαλισμός χρειάζεται την απειλή του πολέμου, μεταξύ άλλων, για να επιβάλει τεράστια φορολογικά βάρη στις μάζες των δικών του χωρών, προκειμένου να διατηρήσει τα υψηλά και εξαιρετικά κέρδη των μονοπωλίων. Οι ιμπεριαλιστές χρειάζονται την απειλή του πολέμου για να διατηρήσουν την πολεμική τους οικονομία. Η πολεμική οικονομία σημαίνει ότι οι ίδιοι οι εργάτες των ιμπεριαλιστικών χωρών πρέπει να πληρώνουν δεκάδες δισεκατομμύρια, εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο για να διατηρήσουν τα κέρδη των μονοπωλίων, για να διατηρήσουν τα κέρδη των εκμεταλλευτών.
Οι ιμπεριαλιστές χρειάζονται την απειλή του πολέμου για να διατηρήσουν την καταπίεση των δικών τους εργατών, για να διατηρήσουν την καταστολή των δικών τους εργατικών τάξεων. Οι ιμπεριαλιστές χρειάζονται την απειλή του πολέμου για να οπλιστούν, για να δικαιολογήσουν την κούρσα των εξοπλισμών τους. Και πρέπει να οπλιστούν μέχρι τα δόντια για να διατηρήσουν τα προνόμιά τους, για να διατηρήσουν τον ρόλο τους ως σύγχρονοι πειρατές. Πρέπει να οπλιστούν μέχρι τα δόντια για να απειλήσουν τους λαούς που αγωνίζονται για την ελευθερία τους, πρέπει να οπλιστούν μέχρι τα δόντια για να απειλήσουν και να καταστείλουν τους αγώνες των λαών στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Ασία, για να εμποδίσουν την απελευθέρωση των ίδιων των εργατών στις χώρες όπου κυριαρχούν τα ιμπεριαλιστικά μονοπώλια.
Επομένως, ο αγώνας ενάντια στην κούρσα των εξοπλισμών, ο αγώνας για τον αφοπλισμό, είναι ο αγώνας ενάντια σε αυτή την απειλή, ο αγώνας ενάντια σε αυτόν τον εκβιασμό, ο αγώνας ενάντια σε αυτή την παρεμβατική πολιτική των ιμπεριαλιστών στην πολιτική ζωή των εκμεταλλευόμενων και καταπιεσμένων λαών της Αμερικής, της Αφρικής, της Ασίας και των ίδιων των λαών όπου επικρατεί το καπιταλιστικό σύστημα.
* * *
Πρέπει να κατανοήσουμε καλά αυτές τις ιδέες: Ο αγώνας για την ειρήνη σημαίνει αυτό, ο αγώνας για τον αφοπλισμό σημαίνει αυτό, και οι λαοί στον σοσιαλισμό μπορούν να αγωνιστούν ειλικρινά για τον αφοπλισμό επειδή δεν χρειάζονται όπλα, παρά μόνο για αυτοάμυνα.
(…) Επομένως, αυτή είναι μια μάχη για όλους τους λαούς του κόσμου: Τους λαούς των σοσιαλιστικών χωρών, τους λαούς των αποικιοκρατούμενων χωρών, τους λαούς των υποταγμένων χωρών, τους λαούς των χωρών που κυριαρχούνται από τον ιμπεριαλισμό και τους ίδιους τους εργάτες, τους λαούς των ιμπεριαλιστικών μητροπόλεων.
Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο βλέπουμε το κίνημα ειρήνης να αναπτύσσεται στις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες, πώς οι λαϊκές διαδηλώσεις υπέρ της ειρήνης ενάντια στις πολεμοχαρείς πολιτικές των ιμπεριαλιστών, ενάντια στην κούρσα των εξοπλισμών, γίνονται ολοένα και πιο πολυάριθμες εκεί, επειδή είναι προς το συμφέρον όλης της ανθρωπότητας. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο όλη η ανθρωπότητα, με διαφορετικούς τρόπους, με όποιους τρόπους είναι απαραίτητοι, πρέπει να συμβάλει στον αγώνα για την ειρήνη. (…)
* * *
Οι ιμπεριαλιστές θέλουν να κάνουν να φαίνεται ότι εμείς είμαστε αυτοί που προωθούμε τις επαναστάσεις. Το είπαμε ήδη στη Διακήρυξη της Αβάνας: Οι επαναστάσεις δεν εισάγονται, οι επαναστάσεις γίνονται από τον λαό. Οι επαναστάσεις δεν επινοούνται. Οι επαναστάσεις γίνονται από τον λαό όταν υπάρχουν οι συνθήκες που προκαλούν τις επαναστάσεις! Και οι ιμπεριαλιστές έχουν δημιουργήσει αυτές τις συνθήκες στη Λατινική Αμερική.
(…) Η Επανάστασή μας βαδίζει σε σταθερά μονοπάτια. Η Επανάστασή μας βαδίζει με σταθερά βήματα. Ο λαός μας μορφώνεται ολοένα και περισσότερο. Ο λαός μας πρέπει να μελετά και να μορφώνεται ακόμη περισσότερο. Ο λαός μας έχει χαράξει την πορεία του. Ο λαός μας έχει ξεδιπλώσει τα λάβαρά του. Αυτά τα λάβαρα δεν είναι άλλα από τα λάβαρα της Επανάστασης, της Σοσιαλιστικής Επανάστασης, της Προλεταριακής Επανάστασης, της Μαρξιστικής – Λενινιστικής Επανάστασης!
Η επιστήμη του Μαρξισμού – Λενινισμού φωτίζει το μονοπάτι του λαού μας. Ας μελετήσουμε τον Μαρξισμό – Λενινισμό όλο και πιο διεξοδικά! Ας αφοσιωθούμε με πυρετώδη ζήλο στη μελέτη, στην εργασία! Ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε όλο και περισσότερα, και όχι μόνο περισσότερα, αλλά και καλύτερα! Ας πιούμε από αυτή την επιστήμη και ας την εφαρμόσουμε σωστά, γιατί όταν εφαρμόζεται σωστά, οι επαναστάσεις γίνονται όλο και πιο σταθερές, όλο και πιο δυνατές!
Και πάνω απ’ όλα, ας θυμόμαστε μια θεμελιώδη αρχή του Μαρξισμού: Οτι οι μάζες γράφουν ιστορία! Ας μην αποσυνδεόμαστε ποτέ από τις μάζες! Ας πηγαίνουμε πάντα, όλο και περισσότερο, στις μάζες! Ας έχουμε όλο και περισσότερη επαφή με τις μάζες!
(…) Εχουμε τιμηθεί απόψε. Οχι εγώ, φοράω αυτό το μετάλλιο στο στήθος μου στο όνομα του λαού! Οχι εγώ, είναι ο λαός που έχει λάβει αυτό το μετάλλιο! Είναι η Επανάστασή μας, είναι η επαναστατική, μαρξιστική μας πατρίδα που έλαβε αυτό το μετάλλιο, το οποίο φέρει το όνομα «Βραβείο Ειρήνης Λένιν»!
Το παραλαμβάνω, σύντροφοι μέλη της Διεθνούς Επιτροπής των Βραβείων Λένιν, το παραλαμβάνω με βαθιά και δικαιολογημένη υπερηφάνεια, στο όνομα του λαού, στο όνομα των νεκρών, στο όνομα όσων έπεσαν σε όλη την Ιστορία μας για να κάνουν δυνατή αυτή την Επανάσταση!
Πατρίδα ή Θάνατος!
Θα νικήσουμε!
Στην 8η επέτειο από την ίδρυση των Επιτροπών Υπεράσπισης της Επανάστασης (CDR)
28 Σεπτέμβρη 1968
(…) Τα καθήκοντα της Επανάστασης και των εργαζομένων είναι τεράστια, όπως και η συμβολή τους στην ανάπτυξη. Οι δραστηριότητες των Επιτροπών για την Υπεράσπιση της Επανάστασης σε όλα τα μέτωπα είναι τεράστιες και ανεκτίμητες. Αλλά αν για μια στιγμή ξεχάσουν ότι ο εχθρός υπάρχει, ότι η ταξική πάλη συνεχίζεται και θα συνεχιστεί για πολύ καιρό τόσο στον τομέα των γεγονότων όσο και της ιδεολογίας, αν χαλαρώσουν την επαγρύπνησή τους, ο εχθρός θα εκμεταλλευτεί οποιαδήποτε έλλειψη επαγρύπνησης, οποιαδήποτε έλλειψη στην άμυνα και προστασία των εγκαταστάσεών μας. Δεν θα έχουν κανέναν ενδοιασμό να σκεφτούν ότι αν το εργοστάσιο μείνει χωρίς φρουρό, είναι επειδή όλοι εκεί εργάζονται εκείνη τη στιγμή, και θα εκμεταλλευτούν την ευκαιρία να κάνουν κακό.
Ωστόσο, αυτή η χώρα και αυτή η Επανάσταση δεν θα επιτρέψουν ποτέ σε κανέναν να παραβιάσει τα πιο ιερά δικαιώματα του εργαζόμενου λαού μας. Δεν θα επιτρέψουν ποτέ σε κανέναν να καταστρέψει ατιμώρητα το προϊόν έστω και μιας σταγόνας ιδρώτα του λαού μας. Και ας μην πουν αργότερα ότι η Επανάσταση είναι σκληρή. Ας μην πουν αυτά τα στοιχεία που επιτίθενται στη λαϊκή δουλειά ότι ο λαός είναι σκληρός. Ας μην πουν αργότερα ότι δεν προειδοποιήθηκαν. Γιατί οι επαναστατικοί νόμοι υπάρχουν, και είναι αυστηροί. Και αν δεν είναι ακόμη αρκετά αυστηροί, η Επανάσταση μπορεί να θεσπίσει ακόμη πιο αυστηρούς νόμους.
Και ξέρουμε ένα πράγμα: Οτι αυτή η Επανάσταση είναι ένας σκληρός αγώνας, μια μάχη μέχρι θανάτου ενάντια στον ισχυρό ιμπεριαλιστικό εχθρό που ενθαρρύνει και θα ενθαρρύνει πάντα αυτές τις ενέργειες, και ότι αυτή είναι μια μάχη μέχρι θανάτου!
Ο ιμπεριαλιστής εχθρός, ο αντιδραστικός εχθρός, ο αντεπαναστατικός εχθρός, δίνει τις μάχες του σε πολλά μέτωπα και με πολλά όπλα. Και, μεταξύ άλλων, στον τομέα της ιδεολογίας – μην το ξεχνάτε ποτέ αυτό! – δημιουργώντας ψευδαισθήσεις, ειδικά την ψευδαίσθηση ότι ο πλούτος μπορεί να αποκτηθεί χωρίς εργασία, ότι ένας λαός μπορεί να έχει τα πάντα χωρίς να αγωνίζεται και να εργάζεται πολύ σκληρά. Και σε κάθε τομέα, αφυπνίζοντας κάθε είδους ψευδαισθήσεις, δίνουν τις μάχες τους. Γι’ αυτό οι συνειδήσεις πρέπει να είναι σε εγρήγορση για να τις αντιμετωπίσουν παντού και σε κάθε περίσταση.
Η νεολαία μας, οι μαθητές μας, επιδεικνύουν ένα υπέροχο επαναστατικό πνεύμα, μια υπέροχη συνείδηση. Συμμετέχουν σε κάθε είδους δραστηριότητες και συμβάλλουν στην επίλυση πολλών προβλημάτων. Αυτή είναι πραγματικά η ουσία της νεολαίας μας.
Αυτές είναι οι ιδέες, αυτές είναι οι προοπτικές για το μέλλον. Ωστε, και σε αυτό, οι κανόνες του παιχνιδιού να είναι καλά κατανοητοί: Ποιες είναι οι επαναστατικές ιδέες, ποιες είναι οι αντεπαναστατικές ιδέες, ποιες είναι οι ενέργειες του εχθρού στο ιδεολογικό πεδίο. Και να είστε σε εγρήγορση, όπου κι αν η αντεπανάσταση υψώσει το κεφάλι της, μεταμφιεσμένη σε οτιδήποτε, αντιμετωπίστε την και πολεμήστε την.
Και επαναλαμβάνουμε: Οχι φιλελευθερισμός! Οχι χαλάρωση! Ενας επαναστατικός λαός, ένας οργανωμένος λαός, ένας μαχητικός λαός, ένας δυνατός λαός – γιατί αυτές είναι οι αρετές που χρειάζονται σε αυτούς τους καιρούς. Οτιδήποτε άλλο είναι καθαρή ψευδαίσθηση. Θα ήταν υποτίμηση του καθήκοντος, υποτίμηση του εχθρού, υποτίμηση της ιστορικής σημασίας αυτών των ετών, υποτίμηση του αγώνα που έχουμε μπροστά μας.
Η κρίση των πυραύλων τον Οκτώβρη του 1962 αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό στην ηρωική ιστορία της Κούβας.
Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός από την πρώτη στιγμή αντέδρασε σθεναρά στην Κουβανική Επανάσταση. Με στρατιωτικά και άλλα μέσα προσπάθησε να τιμωρήσει τον κουβανικό λαό και να ανατρέψει την επιλογή του να οικοδομήσει τη νέα κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
Αποκορύφωμα ήταν το 1961 η εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων (επαρχία Ματάνσας) μιας παραστρατιωτικής δύναμης περίπου 1.500 εξόριστων Κουβανών (γνωστή ως Ταξιαρχία 2506), που είχαν χρηματοδοτήσει και εκπαιδεύσει οι ΗΠΑ (με κυβέρνηση του Ρεπουμπλικάνου Γ. Αϊζενχάουερ).
Μέσα σε μόλις 72 ώρες (17-19 Απρίλη), οι εισβολείς και ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός υπέστησαν την πρώτη ήττα τους στο δυτικό ημισφαίριο από τον ένοπλο κουβανικό λαό υπό την ηγεσία του Φιντέλ Κάστρο.
Μετά την ταπεινωτική ήττα, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την οργάνωση νέων επιχειρήσεων εισβολής με τον κωδικό «Operation Moongoose», όπως και προκλητικές στρατιωτικές ασκήσεις στην Καραϊβική. Η Κούβα, που είχε τη στήριξη της ΕΣΣΔ από την πρώτη στιγμή, υπέγραψε την κουβανο-σοβιετική Συμφωνία, που προέβλεπε μεταξύ άλλων την ενίσχυση της άμυνας του νησιού.
Στις 14 Οκτώβρη 1962, ένα κατασκοπευτικό αεροσκάφος των ΗΠΑ που παραβίασε τον κουβανικό εναέριο χώρο φωτογράφισε τις υπό κατασκευή εγκαταστάσεις για την τοποθέτηση σοβιετικών πυραύλων που μπορούσαν να φέρουν και πυρηνικές κεφαλές. Η κυβέρνηση των Δημοκρατικών με πρόεδρο τον Τζ. Κένεντι κλιμάκωσε ξανά τις απειλές.
Στις 22 Οκτώβρη, σε τηλεοπτικό διάγγελμα, ο Κένεντι γνωστοποίησε την ύπαρξη των σοβιετικών πυραύλων και δήλωσε ότι δεν θα επιτρέψει «την παράδοση επιθετικών όπλων στην Κούβα», την ίδια ώρα που οι ΗΠΑ διατείνονταν ότι τοποθετούν πυραύλους με δυνατότητα να φέρουν πυρηνικές κεφαλές στην Τουρκία και σε άλλες περιοχές γύρω από την ΕΣΣΔ και τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες.
Στις 23 Οκτώβρη έγινε έκτακτη συνεδρίαση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και την επόμενη μέρα ο γγ του Οργανισμού, Ου Θαντ, έστειλε επιστολές προς τους Κένεντι και Χρουστσόφ (τότε ηγέτη της ΕΣΣΔ), ζητώντας «ανακωχή» δύο – τριών εβδομάδων, στη διάρκεια της οποίας οι μεν Σοβιετικοί να αναστείλουν κάθε εργασία στις πυραυλικές εγκαταστάσεις της Κούβας, όπως και κάθε αποστολή όπλων, οι δε Αμερικανοί να διακόψουν τον ναυτικό αποκλεισμό.
Στις 25 Οκτώβρη ο Χρουστσόφ αποδέχθηκε την πρόταση του ΟΗΕ, όχι όμως ο Κένεντι. Η κρίση κορυφώθηκε στις 27 και 28 Οκτώβρη, όταν κατασκοπευτικά αεροπλάνα U-2 των ΗΠΑ πραγματοποίησαν πτήσεις πάνω από την Κούβα και την ΕΣΣΔ, με την κουβανική αεράμυνα να καταρρίπτει το ένα.
Στο πλαίσιο της λεγόμενης «πολιτικής ειρηνικής συνύπαρξης των δύο συστημάτων» που έχει υιοθετηθεί από τη σοβιετική ηγεσία, ο Χρουστσόφ αποδέχτηκε τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ ότι αν η ΕΣΣΔ αποσύρει τα οπλικά συστήματα από την Κούβα, εκείνες θα άρουν τον αποκλεισμό και δεν θα επέμβουν στρατιωτικά. Η Συμφωνία τους οδήγησε στην αποκλιμάκωση αυτής της κρίσης.
Στην αλληλογραφία εκείνων των ημερών ανάμεσα στον Φιντέλ Κάστρο και τον Νικίτα Χρουστσόφ, που δημοσιεύουμε στη συνέχεια, αποτυπώνεται ανάγλυφα η αποφασιστικότητα της Κούβας και του ηγέτη της να μην υποχωρήσουν απέναντι στους εκβιασμούς των ΗΠΑ και η θέληση ενός λάου να δώσει ακόμα και τη ζωή του για να υπερασπιστεί την Επανάσταση και την πατρίδα.
Η αλληλογραφία Κάστρο – Χρουστσόφ για την «κρίση των πυραύλων»
26 Οκτώβρη 1962: Ο Φιντέλ Κάστρο γράφει στον Νικίτα Χρουστσόφ
| Από συνάντηση του Κάστρο με τον Χρουστσόφ στη Μόσχα |
Αγαπητέ σύντροφε Χρουστσόφ,
Από την ανάλυση της κατάστασης και τις αναφορές που έχουμε στην κατοχή μας, θεωρώ ότι η επιθετικότητα είναι σχεδόν επικείμενη μέσα στις επόμενες 24 έως 72 ώρες.
Υπάρχουν δύο πιθανές παραλλαγές: Η πρώτη και πιθανότερη είναι μια αεροπορική επίθεση εναντίον ορισμένων στόχων με περιορισμένο στόχο την καταστροφή τους, η δεύτερη, λιγότερο πιθανή, είναι η εισβολή. Καταλαβαίνω ότι αυτή η παραλλαγή θα απαιτούσε μεγάλο αριθμό δυνάμεων και, επιπλέον, είναι η πιο αποκρουστική μορφή επιθετικότητας.
Μπορείτε να είστε σίγουροι ότι θα αντισταθούμε σθεναρά και αποφασιστικά στην επίθεση, όποια κι αν είναι αυτή. Το ηθικό του κουβανικού λαού είναι εξαιρετικά υψηλό και ο επιτιθέμενος θα αντιμετωπιστεί ηρωικά.
Σε αυτό το σημείο θέλω να σας μεταφέρω εν συντομία την προσωπική μου γνώμη. Αν εφαρμοστεί η δεύτερη παραλλαγή και οι ιμπεριαλιστές εισβάλουν στην Κούβα με στόχο την κατοχή της, ο κίνδυνος που θέτει αυτή η επιθετική πολιτική για την ανθρωπότητα είναι τόσο μεγάλος που μετά από αυτό το γεγονός η Σοβιετική Ενωση δεν πρέπει ποτέ να επιτρέψει τις συνθήκες υπό τις οποίες οι ιμπεριαλιστές θα μπορούσαν να εξαπολύσουν το πρώτο πυρηνικό χτύπημα εναντίον της.
Σας το λέω αυτό επειδή πιστεύω ότι η επιθετικότητα των ιμπεριαλιστών είναι εξαιρετικά επικίνδυνη και αν πραγματικά πραγματοποιήσουν τη βάναυση πράξη εισβολής στην Κούβα κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και της ηθικής, αυτή θα ήταν η στιγμή να εξαλειφθεί ένας τέτοιος κίνδυνος για πάντα μέσω μιας πράξης σαφούς νόμιμης άμυνας, όσο σκληρή και τρομερή κι αν είναι η λύση, γιατί δεν υπάρχει άλλη.
| Κένεντι – Χρουστσόφ |
Τη γνώμη μου αυτή έχει επηρεάσει το γεγονός ότι βλέπω πώς εξελίσσεται αυτή η επιθετική πολιτική, δηλαδή ότι οι ιμπεριαλιστές, αγνοώντας την παγκόσμια κοινή γνώμη και αγνοώντας τις αρχές και το δίκαιο, μπλοκάρουν τις θάλασσες, παραβιάζουν τον εναέριο χώρο μας και προετοιμάζουν μια εισβολή, ενώ ταυτόχρονα ματαιώνουν κάθε πιθανότητα για συνομιλίες, παρόλο που γνωρίζουν τη σοβαρότητα του προβλήματος.
Ησασταν και συνεχίζετε να είστε ένας ακούραστος υπερασπιστής της ειρήνης και συνειδητοποιώ πόσο πικρές πρέπει να είναι αυτές οι ώρες, όταν το αποτέλεσμα των υπεράνθρωπων προσπαθειών σας απειλείται τόσο σοβαρά. Ωστόσο, μέχρι την τελευταία στιγμή θα διατηρήσουμε την ελπίδα ότι η ειρήνη θα διαφυλαχθεί και είμαστε πρόθυμοι να συμβάλουμε σε αυτό όσο το δυνατόν περισσότερο. Αλλά ταυτόχρονα, είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε με ψυχραιμία μια κατάσταση που θεωρούμε αρκετά πραγματική και αρκετά κοντινή.
Σας μεταφέρω για άλλη μια φορά την άπειρη ευγνωμοσύνη και αναγνώριση του λαού μας προς τον σοβιετικό λαό, που ήταν τόσο γενναιόδωρος και αδελφικός μαζί μας, καθώς και τη βαθιά μας ευγνωμοσύνη και θαυμασμό για εσάς, και σας εύχομαι επιτυχία στο τεράστιο έργο και τις σοβαρές ευθύνες που έχετε μπροστά σας.
Αδελφικά,
Φιντέλ Κάστρο
* * *
28 Οκτώβρη 1962: Ο Χρουστσόφ γράφει στον Κάστρο
| Το αμερικανικό αεροσκάφος που κατέρριψαν οι Κουβανοί |
Αγαπητέ σύντροφε Φιντέλ Κάστρο,
Το μήνυμά μας της 27ης Οκτωβρίου προς τον Πρόεδρο Κένεντι επιτρέπει την επίλυση του ζητήματος υπέρ σας, για να υπερασπιστείτε την Κούβα από μια εισβολή και να αποτρέψετε το ξέσπασμα πολέμου. Η απάντηση του Κένεντι, την οποία προφανώς γνωρίζετε και εσείς τώρα, προσφέρει διαβεβαιώσεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα εισβάλουν στην Κούβα με τις δικές τους δυνάμεις, ούτε θα επιτρέψουν στους συμμάχους τους να πραγματοποιήσουν εισβολή. Με αυτόν τον τρόπο, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών απάντησε θετικά στα μηνύματά μου της 26ης και 27ης Οκτωβρίου 1962.
Εχουμε πλέον ολοκληρώσει τη σύνταξη της απάντησής μας στο μήνυμα του Προέδρου. Δεν πρόκειται να το μεταφέρω εδώ, γιατί σίγουρα γνωρίζετε το κείμενο, το οποίο μεταδίδεται τώρα από το ραδιόφωνο.
Με αυτό το κίνητρο, θα ήθελα να σας συστήσω τώρα, σε αυτή τη στιγμή αλλαγής στην κρίση, να μην παρασύρεστε από συναισθηματισμούς και να δείξετε σταθερότητα. Πρέπει να πω ότι κατανοώ τα αισθήματα αγανάκτησής σας για τις επιθετικές ενέργειες και τις παραβιάσεις στοιχειωδών κανόνων του διεθνούς δικαίου από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αλλά τώρα, αντί για τον νόμο, αυτό που επικρατεί είναι η απερισκεψία των μιλιταριστών στο Πεντάγωνο. Τώρα που μια συμφωνία είναι ορατή, το Πεντάγωνο αναζητά ένα πρόσχημα για να ματαιώσει αυτήν τη συμφωνία. Γι’ αυτό οργανώνει τις προκλητικές πτήσεις αεροσκαφών. Χθες καταρρίψατε ένα από αυτά, ενώ νωρίτερα δεν τα καταρρίψατε όταν πέρασαν πάνω από το έδαφός σας. Οι επιτιθέμενοι θα εκμεταλλευτούν ένα τέτοιο βήμα για τους δικούς τους σκοπούς.
| Η «κρίση των πυραύλων» στον ΟΗΕ |
Συνεπώς, θα ήθελα να σας συμβουλεύσω φιλικά να δείξετε υπομονή, σταθερότητα και ακόμη μεγαλύτερη σταθερότητα. Φυσικά, εάν υπάρξει πρόκληση, θα είναι απαραίτητο να την αποκρούσετε με κάθε μέσο. Αλλά δεν πρέπει να αφήσουμε τον εαυτό μας να παρασυρθεί από προκλήσεις, επειδή οι αχαλίνωτοι μιλιταριστές του Πενταγώνου, τώρα που η λύση της σύγκρουσης είναι ορατή και προφανώς υπέρ σας, δημιουργώντας μια εγγύηση κατά της εισβολής στην Κούβα, προσπαθούν να ματαιώσουν τη συμφωνία και να σας προκαλέσουν σε ενέργειες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον σας. Σας παρακαλώ να μην τους δώσετε το πρόσχημα για να το κάνουν αυτό.
Από την πλευρά μας, εμείς θα κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να σταθεροποιήσουμε την κατάσταση στην Κούβα, να υπερασπιστούμε την Κούβα από την εισβολή και να σας εξασφαλίσουμε τις δυνατότητες για ειρηνική οικοδόμηση μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας. Σας στέλνω χαιρετισμούς, και σε όλη την ηγετική σας ομάδα.
Ν. Χρουστσόφ
* * *
28 Οκτώβρη 1962: Ο Φιντέλ απαντά στον Χρουστσόφ
Αγαπητέ σύντροφε Χρουστσόφ,
Μόλις έλαβα την επιστολή σας.
Η θέση της κυβέρνησής μας σχετικά με την ανακοίνωσή σας περιλαμβάνεται στη σημερινή δήλωση, το κείμενο της οποίας σίγουρα γνωρίζετε.
| Αντιπολεμική διαμαρτυρία στις ΗΠΑ |
Θα ήθελα να διευκρινίσω κάτι σχετικά με τα αντιαεροπορικά μέτρα που έχουμε λάβει. Δηλώνετε: «Χθες καταρρίψατε ένα από αυτά, ενώ πριν δεν τα καταρρίψατε όταν πετούσαν πάνω από την επικράτειά σας».
Προηγουμένως, σημειώνονταν μεμονωμένες παραβιάσεις χωρίς συγκεκριμένο στρατιωτικό σκοπό ή κανέναν πραγματικό κίνδυνο που προέκυπτε από αυτές τις πτήσεις.
Αυτό δεν ήταν η συγκεκριμένη περίπτωση. Υπήρχε κίνδυνος αιφνιδιαστικής επίθεσης σε ορισμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Αποφασίσαμε ότι δεν έπρεπε να μείνουμε άπραγοι επειδή μια αιφνιδιαστική επίθεση, με απενεργοποιημένα τα ραντάρ ανίχνευσης και δυνητικά επιθετικά αεροσκάφη που πετούσαν ατιμώρητα πάνω από τους στόχους, θα μπορούσε να τις καταστρέψει ολοσχερώς. Δεν πιστεύαμε ότι έπρεπε να το επιτρέψουμε αυτό μετά τις προσπάθειες και τις δαπάνες που καταβλήθηκαν, και επίσης επειδή θα μας αποδυνάμωνε σε μεγάλο βαθμό, τόσο στρατιωτικά όσο και ηθικά. Για αυτόν τον λόγο, στις 24 Οκτωβρίου, οι κουβανικές δυνάμεις κινητοποίησαν 50 αντιαεροπορικές πυροβολαρχίες, που ήταν ολόκληρη η εφεδρεία μας, για να υποστηρίξουν θέσεις των σοβιετικών δυνάμεων. Αν θέλαμε να αποφύγουμε τους κινδύνους μιας αιφνιδιαστικής επίθεσης, ήταν απαραίτητο οι πυροβολητές να έχουν διαταγές να πυροβολήσουν. Η σοβιετική διοίκηση μπορεί να σας παράσχει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το τι συνέβη με το καταρριφθέν αεροσκάφος.
Προηγουμένως, οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου πραγματοποιούνταν de facto και κρυφά. Χθες, η αμερικανική κυβέρνηση προσπάθησε να επισημοποιήσει το προνόμιο παραβίασης του εναέριου χώρου μας οποιαδήποτε ώρα της ημέρας ή της νύχτας. Αυτό δεν μπορούμε να το δεχτούμε, καθώς ισοδυναμεί με παραίτηση από ένα κυρίαρχο προνόμιο. Ωστόσο, συμφωνούμε να αποφύγουμε ένα περιστατικό αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή που θα μπορούσε να βλάψει σοβαρά τις διαπραγματεύσεις και θα δώσουμε εντολή στις κουβανικές πυροβολαρχίες να μην πυροβολήσουν, αλλά μόνο για τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και χωρίς να ανακαλέσουμε τη δήλωση που εκδόθηκε χθες σχετικά με την απόφαση υπεράσπισης του εναέριου χώρου μας. Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη ο κίνδυνος ότι, υπό τις τρέχουσες τεταμένες συνθήκες, θα μπορούσαν να συμβούν τυχαία περιστατικά.
| Ο αμερικανικός Τύπος την περίοδο που κορυφώθηκε η κρίση |
Επιθυμώ επίσης να σας ενημερώσω ότι είμαστε, κατ’ αρχήν, αντίθετοι στην επιθεώρηση του εδάφους μας.
Εκτιμώ ιδιαίτερα την προσπάθεια που καταβάλατε για τη διατήρηση της ειρήνης και συμφωνούμε απόλυτα με την ανάγκη να αγωνιστούμε για αυτόν τον στόχο. Εάν αυτό επιτευχθεί με δίκαιο, σταθερό και οριστικό τρόπο, θα αποτελέσει μια ανεκτίμητη υπηρεσία προς την ανθρωπότητα.
Αδελφικά, Φιντέλ Κάστρο
30 Οκτώβρη 1962: Ο Χρουστσόφ γράφει στον Φιντέλ
Αγαπητέ σύντροφε Φιντέλ Κάστρο,
Λάβαμε την επιστολή σας της 28ης Οκτωβρίου και τις ανακοινώσεις σχετικά με τις συνομιλίες που είχατε εσείς, καθώς και ο Πρόεδρος Ντορτίκος με τον πρέσβη μας.
Κατανοούμε την κατάστασή σας και λαμβάνουμε υπόψη τις δυσκολίες που αντιμετωπίζετε αυτή τη στιγμή σε αυτή την αρχική μεταβατική φάση μετά την επίλυση της μεγάλης έντασης που προέκυψε λόγω της απειλής επίθεσης από τους Αμερικανούς ιμπεριαλιστές, μια επίθεση που αναμένατε ανά πάσα στιγμή.
Κατανοούμε ότι αντιμετωπίζετε ορισμένες δυσκολίες επειδή υποσχεθήκαμε στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών να αποσύρουμε την πυραυλική βάση από την Κούβα, η οποία χρησιμεύει ως επιθετικό όπλο, σε αντάλλαγμα για τη δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών να εγκαταλείψουν τα σχέδιά τους να εισβάλουν στην Κούβα με στρατεύματα από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στο Δυτικό Ημισφαίριο, και να άρουν την λεγόμενη «καραντίνα», δηλαδή να τερματίσουν τον αποκλεισμό της Κούβας. Αυτό οδήγησε στην επίλυση της αντιπαράθεσης στην περιοχή της Καραϊβικής, η οποία, όπως καταλαβαίνετε καλά, ήταν στα πρόθυρα της σύγκρουσης δύο ισχυρών δυνάμεων και τη μετατροπή της σε έναν θερμοπυρηνικό και πυραυλικό παγκόσμιο πόλεμο.
Οπως καταλαβαίνουμε από τον πρέσβη μας, ορισμένοι Κουβανοί πιστεύουν ότι ο κουβανικός λαός θα προτιμούσε μια δήλωση διαφορετικής φύσης. Σε κάθε περίπτωση, δεν θα ήθελαν μια δήλωση σχετικά με την απόσυρση των πυραύλων. Είναι πιθανό να υπάρχει αυτό το είδος συναισθήματος στον λαό. Αλλά εμείς, πολιτικές προσωπικότητες και εκπρόσωποι κρατών, είμαστε ηγέτες των λαών, που δεν ξέρουν πάντα και δεν μπορούν να κατανοήσουν αμέσως όλα όσα πρέπει να κατανοήσουν οι ηγέτες. Επομένως, πρέπει να ηγηθούμε του λαού και τότε ο λαός θα μας ακολουθήσει και θα μας σεβαστεί.
Αν εμείς, υποκύπτοντας στα συναισθήματα του λαού, είχαμε αφήσει τον εαυτό μας να επηρεαστεί από ορισμένα «ηλεκτρισμένα» τμήματα του πληθυσμού και είχαμε αρνηθεί να καταλήξουμε σε μια λογική συμφωνία με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, τότε, ενδεχομένως, θα είχε ξεκινήσει πόλεμος, κατά τη διάρκεια του οποίου εκατομμύρια άνθρωποι θα είχαν χαθεί και οι επιζώντες θα είχαν κατηγορήσει τους ηγέτες που δεν είχαν λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να αποτρέψουν αυτόν τον πόλεμο εξόντωσης.
Η πρόληψη του πολέμου και μιας επίθεσης στην Κούβα δεν εξαρτιόταν μόνο από τα μέτρα που έλαβαν οι κυβερνήσεις μας, αλλά και από τον υπολογισμό των ενεργειών των εχθρικών δυνάμεων που βρίσκονταν κοντά σας. Επομένως, η κατάσταση έπρεπε να εξεταστεί στο σύνολό της.
Επιπλέον, υπάρχουν απόψεις που εμείς και εσείς, όπως λέτε, δεν συμβουλευτήκαμε για αυτά τα θέματα πριν λάβουμε την απόφαση που σας είναι γνωστή.
Σε αυτό το σημείο, υποστηρίζουμε ότι συμβουλευτήκαμε μαζί σας, αγαπητέ σύντροφε Φιντέλ Κάστρο, λαμβάνοντας ολοένα και πιο ανησυχητικά τηλεγραφήματα, και τέλος, το τηλεγράφημά σας της 27ης Οκτωβρίου, στο οποίο δηλώσατε ότι ήσασταν σχεδόν βέβαιοι ότι η επίθεση στην Κούβα θα πραγματοποιούνταν. Πιστεύατε ότι αυτό ήταν απλώς θέμα χρόνου: Η συνεχιζόμενη επίθεση εντός 24 έως 72 ωρών. Αφού λάβαμε αυτό το εξαιρετικά ανησυχητικό τηλεγράφημα από εσάς, και γνωρίζοντας το θάρρος σας, πιστεύαμε ότι αυτή ήταν μια απολύτως δικαιολογημένη προειδοποίηση.
Δεν ήταν αυτή η διαβούλευσή σας μαζί μας; Ερμηνεύσαμε αυτό το τηλεγράφημα ως ένδειξη ακραίου συναγερμού. Αν, υπό τις παρούσες συνθήκες, και λαμβάνοντας επίσης υπόψη τις πληροφορίες ότι η αχαλίνωτη πολεμοχαρής ομάδα Αμερικανών στρατιωτικών σκόπευε να εκμεταλλευτεί την κατάσταση και να εξαπολύσει επίθεση στην Κούβα, είχαμε συνεχίσει τις διαβουλεύσεις, θα είχαμε χάσει τον χρόνο μας και αυτό το πλήγμα θα είχε επιτευχθεί.
Εχουμε σχηματίσει την άποψη ότι οι στρατηγικοί μας πύραυλοι στην Κούβα έγιναν μια ελκυστική δύναμη για τους ιμπεριαλιστές: Τρόμαξαν και, λόγω του φόβου ότι οι πύραυλοι θα εκτοξεύονταν, θα τολμούσαν να τους εξαλείψουν βομβαρδίζοντας ή εισβάλλοντας στην Κούβα. Και πρέπει να ειπωθεί ότι θα μπορούσαν να τους θέσουν εκτός δράσης. Επομένως, επαναλαμβάνω, ο συναγερμός σας ήταν απολύτως δικαιολογημένος.
Στο τηλεγράφημά σας της 27ης Οκτωβρίου, προτείνατε να είμαστε οι πρώτοι που θα εξαπολύσουμε ένα πυρηνικό πλήγμα σε εχθρικό έδαφος. Καταλαβαίνετε, φυσικά, σε τι θα οδηγούσε αυτό. Δεν θα ήταν ένα απλό πλήγμα, αλλά η αρχή ενός θερμοπυρηνικού παγκόσμιου πολέμου.
Αγαπητέ σύντροφε Φιντέλ Κάστρο, θεωρώ αυτή την πρότασή σας λανθασμένη, αν και καταλαβαίνω τη συλλογιστική σας.
Εχουμε ζήσει την πιο σοβαρή στιγμή, όταν θα μπορούσε να είχε εξαπολυθεί παγκόσμιος θερμοπυρηνικός πόλεμος. Προφανώς, σε μια τέτοια περίπτωση, οι ΗΠΑ θα είχαν υποστεί τεράστιες απώλειες, αλλά η Σοβιετική Ενωση και ολόκληρο το σοσιαλιστικό μπλοκ θα είχαν υποστεί επίσης. Οσο για την Κούβα, είναι δύσκολο να πούμε ακόμη και γενικά τι θα μπορούσε να σημαίνει για τον κουβανικό λαό. Πρώτα απ’ όλα, από τις φλόγες του πολέμου θα καίγονταν η Κούβα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο κουβανικός λαός θα πολεμούσε γενναία, αλλά ότι θα χανόταν ηρωικά είναι εξίσου αναμφισβήτητο. Αλλά αγωνιζόμαστε ενάντια στον ιμπεριαλισμό όχι για να πεθάνουμε, αλλά για να εκμεταλλευτούμε κάθε ευκαιρία, να χάσουμε λιγότερα σε αυτόν τον αγώνα και να κερδίσουμε περισσότερα, για να θριαμβεύσουμε και να πετύχουμε τη νίκη του κομμουνισμού.
Τώρα, ως αποτέλεσμα των μέτρων που ελήφθησαν, έχουμε επιτύχει τον στόχο που θέσαμε όταν συμφωνήσαμε μαζί σας να στείλουμε πυραύλους στην Κούβα. Εχουμε αποσπάσει από τις ΗΠΑ την υποχρέωση να μην εισβάλουν οι ίδιες στην Κούβα και να μην επιτρέψουν στους συμμάχους τους στις χώρες της Λατινικής Αμερικής να το κάνουν. Εχουμε επιτύχει όλα αυτά χωρίς πυρηνικό χτύπημα.
Εχουμε αποφασίσει ότι πρέπει να εκμεταλλευτούμε κάθε ευκαιρία για να υπερασπιστούμε την Κούβα, να ενισχύσουμε την ανεξαρτησία και την κυριαρχία της, να αποτρέψουμε τη στρατιωτική επιθετικότητα και να αποτρέψουμε έναν θερμοπυρηνικό παγκόσμιο πόλεμο σε αυτό το στάδιο.
Και τα έχουμε καταφέρει.
Εδώ, φυσικά, κάναμε παραχωρήσεις. Δεχθήκαμε τον συμβιβασμό. Ενεργήσαμε σύμφωνα με την αρχή της παραχώρησης αντί παραχώρησης. Οι ΗΠΑ έκαναν επίσης μια παραχώρηση. Ανέλαβαν, ενώπιον ολόκληρου του κόσμου, την υποχρέωση να μην επιτεθούν στην Κούβα.
Επομένως, αν συγκρίνουμε την επιθετικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και τον θερμοπυρηνικό πόλεμο, ή τον συμβιβασμό, την παραχώρηση αντί παραχώρησης, τη διατήρηση του απαραβίαστου της Δημοκρατίας της Κούβας και την πρόληψη του παγκόσμιου πολέμου, νομίζω ότι η συνολική εικόνα, σε αυτό τον υπολογισμό, σε αυτή τη σύγκριση, είναι απολύτως σαφής.
Σίγουρα, για την υπεράσπιση της Κούβας και άλλων σοσιαλιστικών χωρών, δεν μπορούμε να βασιστούμε στο δικαίωμα βέτο της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Εχουμε υιοθετήσει και θα συνεχίσουμε να υιοθετούμε όλα τα μέτρα για την ενίσχυση της άμυνάς μας και την ανάπτυξη δυνάμεων σε περίπτωση που καταστεί απαραίτητο ένα χτύπημα ως απάντηση.
Επί του παρόντος, ως αποτέλεσμα των αποστολών όπλων μας, η Κούβα είναι ισχυρότερη από ποτέ. Ακόμα και μετά την αποσυναρμολόγηση των πυραυλικών εγκαταστάσεων, θα έχετε ένα ισχυρό όπλο για να αποκρούσετε τον εχθρό στην ξηρά, στον αέρα και στη θάλασσα κοντά στο νησί. Ταυτόχρονα, όπως θυμάστε, δηλώσαμε στο μήνυμά μας προς τον Πρόεδρο των ΗΠΑ με ημερομηνία 28 Οκτωβρίου ότι «θέλουμε επίσης να διαβεβαιώσουμε τον κουβανικό λαό ότι είμαστε στο πλευρό του και δεν αποποιούμαστε την ευθύνη μας να παράσχουμε βοήθεια στον κουβανικό λαό». Είναι σαφές σε όλους ότι αυτή είναι μια πολύ σοβαρή προειδοποίηση από εμάς προς τον εχθρό.
Δηλώνετε, επίσης σε συγκεντρώσεις, ότι δεν μπορεί να υπάρχει εμπιστοσύνη στη Βόρεια Αμερική. Αυτό, φυσικά, είναι σωστό. Θεωρούμε επίσης σωστές τις δηλώσεις σας σχετικά με τους όρους των συνομιλιών με τις ΗΠΑ. Η κατάρριψη ενός αμερικανικού αεροπλάνου πάνω από την Κούβα αποδείχθηκε ένα χρήσιμο μέτρο, επειδή αυτή η επιχείρηση έληξε χωρίς επιπλοκές. Είναι ένα μάθημα για τους ιμπεριαλιστές.
Φυσικά, οι εχθροί μας θα ερμηνεύσουν τα γεγονότα με τον δικό τους τρόπο. Η κουβανική αντεπανάσταση θα προσπαθήσει επίσης να σηκώσει κεφάλι. Αλλά πιστεύουμε ότι θα υποτάξετε πλήρως τον εσωτερικό εχθρό χωρίς τη βοήθειά μας. Το κύριο πράγμα που έχουμε πετύχει είναι η αποτροπή της επιθετικότητας από τον εξωτερικό εχθρό προς το παρόν.
Θεωρούμε ότι ο επιτιθέμενος υπέστη ήττα. Προετοιμάστηκαν να επιτεθούν στην Κούβα, αλλά τους σταματήσαμε και τους αναγκάσαμε να παραδεχτούν ενώπιον της παγκόσμιας κοινής γνώμης ότι δεν θα το κάνουν σε αυτό το στάδιο. Το θεωρούμε αυτό μια μεγάλη νίκη. Οι ιμπεριαλιστές, φυσικά, δεν θα σταματήσουν τον αγώνα τους ενάντια στον κομμουνισμό. Αλλά έχουμε κι εμείς τα σχέδιά μας και θα λάβουμε τα μέτρα μας. Αυτός ο αγώνας θα συνεχιστεί όσο υπάρχουν δύο πολιτικά και κοινωνικά συστήματα στον κόσμο, όσο ένα από αυτά – και ξέρουμε ότι θα είναι το κομμουνιστικό μας σύστημα – δεν επικρατήσει και δεν θριαμβεύσει σε όλο τον κόσμο.
Σύντροφε Φιντέλ Κάστρο, αποφασίσαμε να σας στείλουμε αυτήν την απάντηση το συντομότερο δυνατό. Θα παρέχουμε μια πιο λεπτομερή ανάλυση όλων όσων έχουν συμβεί στην επιστολή που θα στείλουμε σύντομα. Σε αυτήν την επιστολή, θα παρέχουμε μια πιο ολοκληρωμένη ανάλυση της κατάστασης και την αξιολόγησή μας για τα αποτελέσματα της επίλυσης της σύγκρουσης.
Τώρα, καθώς ξεκινούν οι συνομιλίες για την επίλυση της σύγκρουσης, σας ζητάμε να μοιραστείτε τις σκέψεις σας μαζί μας. Θα συνεχίσουμε να σας ενημερώνουμε για την πρόοδο αυτών των συνομιλιών και να διεξάγουμε τις απαραίτητες διαβουλεύσεις.
Σας ευχόμαστε, σύντροφε Φιντέλ Κάστρο, κάθε επιτυχία. Αναμφίβολα θα την πετύχετε. Θα εξακολουθούν να υπάρχουν συνωμοσίες εναντίον σας. Αλλά μαζί σας, θα λάβουμε όλα τα απαραίτητα μέτρα για να τις ματαιώσουμε και να συμβάλουμε στην ενδυνάμωση και την ανάπτυξη της Κουβανικής Επανάστασης.
Ν. Χρουστσόφ, 30 Οκτωβρίου 1962
31 Οκτώβρη 1962: Η απάντηση του Κάστρο στον Χρουστσόφ, όπου διαψεύδει ότι ζητήθηκε η γνώμη της Κούβας στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ
Αγαπητέ σύντροφε Χρουστσόφ,
Ελαβα την επιστολή σας της 30ής Οκτωβρίου. Καταλαβαίνετε ότι πράγματι ζητήθηκε η γνώμη μας πριν ληφθεί η απόφαση για την απόσυρση των στρατηγικών πυραύλων. Αυτό βασίζεται στα ανησυχητικά νέα που προέρχονταν από την Κούβα και ανέφερα στο τηλεγράφημά μου της 27ης Οκτωβρίου. Δεν ξέρω τι νέα λάβατε. Απαντώ μόνο στο μήνυμα που σας έστειλα τη νύχτα της 26ης Οκτωβρίου, το οποίο λάβατε στις 27.
Αυτό που κάναμε μπροστά σε αυτά τα γεγονότα, σύντροφε Χρουστσόφ, ήταν να προετοιμαστούμε και να ετοιμαστούμε για μάχη. Στην Κούβα, υπήρχε μόνο ένα είδος συναγερμού: ο συναγερμός μάχης.
Οταν, κατά την κρίση μας, η ιμπεριαλιστική επίθεση έγινε επικείμενη, θεώρησα απαραίτητο να σας ενημερώσω και να ειδοποιήσω τόσο την κυβέρνηση όσο και τη Σοβιετική Διοίκηση – δεδομένου ότι υπήρχαν σοβιετικές δυνάμεις που είχαν δεσμευτεί να πολεμήσουν στο πλευρό μας για την υπεράσπιση της Δημοκρατίας της Κούβας από ξένη επιθετικότητα – για την πιθανότητα μιας επίθεσης που δεν ήταν στο χέρι μας να αποτρέψουμε, παρά μόνο να αντισταθούμε.
Σας εξέφρασα ότι το ηθικό του λαού μας ήταν πολύ υψηλό και ότι η επιθετικότητα θα αντιμετωπιζόταν με ηρωική αντίσταση. Στο τέλος του μηνύματος, επανέλαβα ότι περιμέναμε τα γεγονότα με ψυχραιμία.
Ο κίνδυνος δεν μπορούσε να μας πτοήσει, επειδή τον νιώθαμε να υψώνεται πάνω από τη χώρα μας για πολύ καιρό και, κατά κάποιο τρόπο, τον έχουμε συνηθίσει.
Οι Σοβιετικοί άνδρες που ήταν μαζί μας γνωρίζουν πόσο αξιοθαύμαστη ήταν η στάση του λαού μας κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσης και πόσο βαθιά αδελφοσύνη σφυρηλατήθηκε μεταξύ των λαών και των δύο εθνών σε εκείνες τις αποφασιστικές ώρες. Πολλά μάτια ανδρών, Κουβανών και Σοβιετικών, που ήταν έτοιμοι να πεθάνουν με υπέρτατη αξιοπρέπεια, έχυσαν δάκρυα μαθαίνοντας για την εκπληκτική, απροσδόκητη και πρακτικά άνευ όρων απόφαση να αποσυρθούν τα όπλα.
Ισως να μην γνωρίζετε σε ποιο βαθμό ο κουβανικός λαός ήταν προετοιμασμένος να εκπληρώσει το καθήκον του απέναντι στη χώρα του και στην ανθρωπότητα.
Δεν αγνοούσα ότι τα λόγια που έγραφα στην επιστολή μου θα μπορούσαν να παρερμηνευθούν από εσάς, και έτσι έγινε, ίσως επειδή δεν τα διαβάσατε προσεκτικά, ίσως λόγω της μετάφρασης, ίσως επειδή προσπάθησα να πω πάρα πολλά σε πολύ λίγες γραμμές. Παρ’ όλα αυτά, δεν δίστασα να τα γράψω. Πιστεύετε, σύντροφε Χρουστσόφ, ότι σκεφτόμασταν εγωιστικά για τον εαυτό μας, για τον γενναιόδωρο λαό μας που ήταν έτοιμος να θυσιαστεί, σίγουρα όχι ασυνείδητα, αλλά πλήρως συνειδητοποιώντας το ρίσκο που έπαιρνε;
Οχι, σύντροφε Χρουστσόφ, σπάνια στην ιστορία, και θα μπορούσε κανείς να πει ποτέ, επειδή κανένας λαός δεν έχει αντιμετωπίσει ποτέ τόσο τρομερό κίνδυνο, έχει υπάρξει λαός έτοιμος να πολεμήσει και να πεθάνει με τόσο καθολικό αίσθημα καθήκοντος.
Γνωρίζαμε – μην υποθέσετε ότι το αγνοούσαμε – ότι θα εξοντωνόμασταν, όπως υπονοείτε στην επιστολή σας, σε περίπτωση που ξεσπούσε θερμοπυρηνικός πόλεμος. Ωστόσο, αυτό δεν μας οδήγησε να σας ζητήσουμε να αποσύρετε τους πυραύλους, ούτε μας οδήγησε να σας ζητήσουμε να υποχωρήσετε. Πιστεύετε ότι επιθυμούσαμε έναν τέτοιο πόλεμο; Αλλά πώς θα μπορούσαμε να είχαμε αποτρέψει αν επρόκειτο να συμβεί μια εισβολή; Το θέμα ήταν ακριβώς ότι αυτό το αποτέλεσμα ήταν δυνατό, ότι ο ιμπεριαλισμός θα εμπόδιζε οποιαδήποτε λύση και ότι οι απαιτήσεις του ήταν, από τη δική μας οπτική γωνία, αδύνατο να γίνουν αποδεκτές από την ΕΣΣΔ και την Κούβα.
Και αν συνέβαινε ένα τέτοιο γεγονός, τι θα γινόταν με τους τρελούς που εξαπέλυσαν τον πόλεμο; Εσείς ο ίδιος έχετε δηλώσει ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, ο πόλεμος αναπόφευκτα θα μετατρεπόταν σε θερμοπυρηνικό πόλεμο, πολύ γρήγορα.
Καταλαβαίνω ότι μόλις ξεκινήσει η επιθετικότητα, δεν πρέπει να δοθεί στους επιτιθέμενους το προνόμιο να αποφασίζουν, επιπλέον, πότε θα χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα. Η καταστροφική δύναμη αυτού του όπλου είναι τόσο μεγάλη και η ταχύτητα μεταφοράς του τόσο τεράστια, που ο επιτιθέμενος μπορεί να υπολογίζει σε ένα σημαντικό αρχικό πλεονέκτημα.
Και δεν σας πρότεινα, σύντροφε Χρουστσόφ, ότι η ΕΣΣΔ θα έπρεπε να είναι ο επιτιθέμενος, επειδή αυτό θα ήταν κάτι παραπάνω από λανθασμένο, θα ήταν από την πλευρά μου ανήθικο και ανάξιο. Αντίθετα, πρότεινα ότι από τη στιγμή που ο ιμπεριαλισμός επιτεθεί στην Κούβα, και στις ένοπλες δυνάμεις της ΕΣΣΔ που είχαν αποστολή να βοηθήσουν στην άμυνά μας σε περίπτωση ξένης επίθεσης, δηλαδή γίνουν οι ιμπεριαλιστές επιτιθέμενοι κατά της Κούβας και της ΕΣΣΔ, η επίθεση αυτή θα έπρεπε να απαντηθεί με ένα καταστροφικό πλήγμα.
Ο καθένας έχει τις δικές του απόψεις, και εγώ έχω τις δικές μου σχετικά με τον κίνδυνο που θέτουν οι επιθετικοί κύκλοι εντός του Πενταγώνου και η τάση τους για προληπτικά χτυπήματα. Δεν σας πρότεινα, σύντροφε Χρουστσόφ, να επιτεθεί η ΕΣΣΔ εν μέσω της κρίσης, όπως φαίνεται να υπονοείται από την επιστολή σας, αλλά μάλλον ότι μετά την ιμπεριαλιστική επίθεση, η ΕΣΣΔ θα έπρεπε να ενεργήσει αποφασιστικά και να μην κάνει ποτέ το λάθος να επιτρέψει στις περιστάσεις να δημιουργήσουν μια κατάσταση όπου οι εχθροί θα μπορούσαν να εξαπολύσουν το πρώτο πυρηνικό χτύπημα. Και από αυτή την άποψη, σύντροφε Χρουστσόφ, διατηρώ τη θέση μου, επειδή πιστεύω ότι ήταν μια ρεαλιστική και ακριβής αξιολόγηση της κατάστασης. Μπορείτε να με πείσετε ότι κάνω λάθος, αλλά δεν μπορείτε να μου πείτε ότι κάνω λάθος χωρίς να με πείσετε.
Ξέρω ότι αυτό είναι ένα τόσο λεπτό ζήτημα που θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί μόνο σε τέτοιες περιπτώσεις και σε ένα πολύ προσωπικό μήνυμα.
Μπορεί να αναρωτιέστε τι δικαίωμα είχα να το κάνω. Το προσέγγισα ανεξάρτητα από το πόσο ακανθώδες ήταν, ακολουθώντας τις επιταγές της συνείδησής μου ως καθήκον επαναστάτη και εμπνευσμένος από το πιο ανιδιοτελές συναίσθημα θαυμασμού και στοργής για την ΕΣΣΔ, για αυτό που αντιπροσωπεύει για το μέλλον της ανθρωπότητας, και την ανησυχία να μην ξαναγίνει ποτέ θύμα της δολιότητας και της προδοσίας των επιτιθέμενων όπως συνέβη το 1941, που κόστισε τόσα εκατομμύρια ζωές και τόση καταστροφή. Επιπλέον, αυτός που σας μιλούσε δεν ήταν ένας ταραχοποιός αλλά ένας μαχητής μέσα από πιο απειλούμενα χαρακώματα.
Δεν καταλαβαίνω πώς μπορεί να δηλώνετε ότι μας συμβουλευτήκατε για την απόφαση που λάβατε.
Αυτή τη στιγμή, δεν θα μπορούσα να ευχηθώ τίποτα περισσότερο από το να κάνω λάθος. Μακάρι να είστε εσείς που έχετε όλο το δίκιο.
Δεν είναι μόνο λίγοι, όπως σας έχουν ενημερώσει, αλλά είναι πολλοί οι Κουβανοί που αυτή τη στιγμή βιώνουν ανείπωτη πικρία και θλίψη.
Οι ιμπεριαλιστές αρχίζουν ήδη να μιλούν ξανά για εισβολή στη χώρα, ως απόδειξη του πόσο εφήμερες και αναξιόπιστες είναι οι υποσχέσεις τους. Ο λαός μας, ωστόσο, διατηρεί την ακλόνητη θέλησή του να αντισταθεί στους επιτιθέμενους και ίσως περισσότερο από ποτέ χρειάζεται να εμπιστευτεί τον εαυτό του και αυτή τη θέληση για μάχη.
Θα αγωνιστούμε ενάντια στις αντίξοες συνθήκες, θα ξεπεράσουμε τις τρέχουσες δυσκολίες και θα προχωρήσουμε χωρίς τίποτα να μπορεί να καταστρέψει τους δεσμούς φιλίας και αιώνιας ευγνωμοσύνης προς την ΕΣΣΔ.
Αδελφικά,
Φιντέλ Κάστρο
Σάββατο 22 Αυγούστου 2026 – Κυριακή 23 Αυγούστου 2026
Ο Φιντέλ, η Κουβανική Επανάσταση και ο λεγόμενος «ειρηνικός δρόμος»
Η παρέμβαση του Αρη Ευαγγελίδη, μέλους της ΚΕ του ΚΚΕ και του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ, στο Διεθνές Συμπόσιο για τον Φιντέλ στην Αβάνα
| Στιγμιότυπο από το 1ο Διεθνές Συμπόσιο για τον Φιντέλ στην Αβάνα |
Η νίκη της Κουβανικής Επανάστασης το 1959, όπως και η ανακήρυξη του σοσιαλιστικού της χαρακτήρα το 1961, με την καθοριστική ηγετική συμβολή του Φιντέλ Κάστρο και των άλλων επαναστατών, αποτελεί πολύτιμη πηγή έμπνευσης και διαχρονικών συμπερασμάτων για το διεθνές επαναστατικό κίνημα.
Πρώτον, η Κουβανική Επανάσταση, η σκέψη και η πρακτική του Φιντέλ επιβεβαίωσαν στην πράξη ένα θεμελιώδες συμπέρασμα. Πως η εργατική τάξη ως ηγετική δύναμη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα έχουν δικαίωμα και υποχρέωση να αξιοποιούν όλες τις μορφές και τα μέσα πάλης για να αποτινάξουν την καπιταλιστική εκμετάλλευση και την ιμπεριαλιστική καταπίεση, να κατακτήσουν την εξουσία για να κτίσουν τη νέα σοσιαλιστική κοινωνία.
Η Κουβανική Επανάσταση νίκησε με την ένοπλη πάλη των επαναστατών ανταρτών σε συνδυασμό με την πολύπλευρη παράνομη δράση των άλλων επαναστατικών οργανώσεων στα αστικά κέντρα. Η πείρα αυτή επιβεβαίωσε τις μαρξιστικές – λενινιστικές θέσεις για την ανάγκη αποφασιστικού αγώνα, με όλες τις μορφές, ενάντια στην αστική τάξη, ντόπια και ξένη, επιβεβαίωσε τον προοδευτικό ρόλο της επαναστατικής βίας, αποτελεί άλλη μία διάψευση της στρατηγικής της «ειρηνικής μετάβασης» και του «κοινοβουλευτικού δρόμου» για τον σοσιαλισμό που δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ και σε καμία χώρα.
Πολύ σύντομα, η Κούβα βρέθηκε στο στόχαστρο του ιμπεριαλισμού και υπερασπίστηκε αποφασιστικά τον επαναστατικό της δρόμο και την κυριαρχία της με τα όπλα. Ολοι γνωρίζουμε για το πώς οι επαναστατικές ένοπλες δυνάμεις στον Κόλπο των Χοίρων υποχρέωσαν τους μισθοφόρους των ΗΠΑ σε μια ντροπιαστική ήττα, με τον Φιντέλ να διευθύνει ο ίδιος τις μάχες από την πρώτη γραμμή του πυρός.
Στη βάση αυτής της πολύτιμης πείρας, ο Φιντέλ και η κουβανική ηγεσία αντιλήφθηκαν σωστά το διεθνιστικό καθήκον της στήριξης του ένοπλου αγώνα που διεξήγαγαν άλλοι λαοί για την εθνική και κοινωνική τους απελευθέρωση. Η στάση του ΚΚ Κούβας – και του Φιντέλ Κάστρο – δικαιώθηκε ιστορικά. Αντίθετα, δεν δικαιώθηκε η οπορτουνιστική στρατηγική που διαμόρφωσε το ΚΚΣΕ, ιδιαίτερα μετά το 20ό Συνέδριο του 1956, δηλαδή την «ειρηνική συνύπαρξη» και «άμιλλα» μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού. Ηταν μια περίοδος που ενώ η ΕΣΣΔ μιλούσε για «ειρηνική συνύπαρξη», οι αστικές τάξεις σε συνεργασία με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό εξαπέλυαν ένα κύμα πολέμων και ένοπλων επεμβάσεων, αιματηρών δικτατοριών και εγκλημάτων κατά των λαών της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, ακόμα και στην Ευρώπη, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας.
Τα διδάγματα αυτά είναι πολύτιμα για τη στρατηγική επιλογή και την προετοιμασία των επαναστατικών δυνάμεων στις μέρες μας, που οξύνεται έντονα η βασική αντίθεση κεφαλαίου – μισθωτής εργασίας και επιβάλλεται να επιλυθεί μέσω του επαναστατικού δρόμου, με τη σοσιαλιστική επανάσταση.
Η Κούβα έδωσε πολύμορφη διεθνιστική στήριξη: Με εκπαίδευση ανταρτών, παροχή όπλων και πυρομαχικών, οικονομική ενίσχυση, ταξιδιωτικά έγγραφα και διευκόλυνση μετακινήσεων, ιδεολογική και διπλωματική υποστήριξη σε μια σειρά κινήματα, καταρχάς στη Λατινική Αμερική, σε χώρες όπως η Βενεζουέλα, η Γουατεμάλα, η Νικαράγουα, το Ελ Σαλβαδόρ και η Κολομβία.
Μεγάλη ήταν η συμβολή της Κούβας στην υπόθεση της αποτίναξης του αποικιακού ζυγού των λαών της Αφρικής, όπως της Αιθιοπίας, του Κονγκό, της Μοζαμβίκης και της Ναμίμπια. Πιο εμβληματική περίπτωση ήταν η στήριξη του αγώνα του λαού της Αγκόλας ενάντια στις ντόπιες αντιδραστικές δυνάμεις και το ρατσιστικό καθεστώς του Απαρχάιντ της Νότιας Αφρικής, που είχαν τη στήριξη των ΗΠΑ, του Ισραήλ και άλλων καπιταλιστικών κρατών. Δεκάδες χιλιάδες Κουβανοί στρατιώτες υπηρέτησαν στην Αγκόλα, χιλιάδες έδωσαν τη ζωή τους.
Επιπρόσθετα, η Κούβα στήριξε, με όσους πόρους μπορούσε να διαθέσει, τον μεγάλο αγώνα του βιετναμέζικου λαού ενάντια στη βάρβαρη ιμπεριαλιστική επίθεση των ΗΠΑ, ενώ έμπρακτα εξέφρασε την αλληλεγγύη στον αγώνα του Παλαιστινιακού λαού και στο δικαίωμα του να έχει τη δική του πατρίδα.
Δεύτερον, η περίοδος 1959-1961 ήταν αντικειμενικά περίοδος όξυνσης της ταξικής πάλης ενάντια στα αστικά – ρεφορμιστικά στοιχεία που παρέμεναν στην Κούβα, με διακύβευμα τον χαρακτήρα της νέας εξουσίας και οικονομίας. Η κουβανική επαναστατική ηγεσία υπό τον Φιντέλ Κάστρο, κατανόησε πως για να μπορέσει να απαγκιστρώσει τη χώρα από την επιρροή των ΗΠΑ, για να ικανοποιήσει τα δίκαια αιτήματα του λαού και να αντιμετωπίσει τα μεγάλα προβλήματα και τις στερήσεις που βίωνε ο λαός, έπρεπε να γίνει το αποφασιστικό βήμα μπροστά, προς τη σοσιαλιστική οικοδόμηση, αποδεικνύοντας στην πράξη μετά τη Μεγάλη Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση πως δεν υπάρχει ενδιάμεσο στάδιο ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό, η εξουσία θα είναι προλεταριακή ή αστική.
Τα παραπάνω, σύντομα και ενδεικτικά, υπογραμμίζουν την πολύτιμη κληρονομιά της σκέψης και της δράσης του Φιντέλ ως ηγέτη της Κουβανικής Επανάστασης. Είναι από τους καθοριστικούς λόγους που και σήμερα η μορφή του Φιντέλ παραμένει σύμβολο της επαναστατικής πάλης για την ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού – κομμουνισμού.
Οργανωτής της πάλης του λαού για την υπεράσπιση της Επανάστασης ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό
Η παρέμβαση του Λευτέρη Νικολάου – Αλαβάνου, μέλους του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ και ευρωβουλευτή του ΚΚΕ
Ο Φιντέλ Κάστρο ανήκει δικαίως στο πάνθεον της ιστορικής μνήμης και της συνείδησης όλων των λαών του κόσμου. Στο μυαλό του ίδιου, και των συντρόφων του, ωρίμασε η σκέψη για την Κουβανική Επανάσταση. Οπως ο ίδιος σημειώνει «αν δεν είχαμε μελετήσει μαρξισμό…, αν δεν είχαμε εμπνευστεί από τον Μαρτί, από τον Μαρξ και από το Λένιν, δεν θα είχαμε καταφέρει ούτε καν να συλλάβουμε την ιδέα μίας επανάστασης στην Κούβα».
Οι ΗΠΑ, η ιμπεριαλιστική δύναμη που βρέθηκε στην κορυφή της πυραμίδας μετά το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, απ’ την πρώτη κιόλας στιγμή της νίκης της Επανάστασης στην Κούβα ξεκίνησαν την υπονόμευσή της.
Με την ανακήρυξη του σοσιαλιστικού χαρακτήρα της Επανάστασης το 1961, η κυβέρνηση του κόμματος των Δημοκρατικών, Κένεντι, διέταξε την εφαρμογή σκληρού εμπάργκο στην Κούβα. Αυτό μετατράπηκε σε πλήρη αποκλεισμό όταν η Επαναστατική Κυβέρνηση κοινωνικοποίησε και έθεσε υπό εργατικό έλεγχο μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις που ανήκαν σε μονοπώλια των ΗΠΑ, ενισχύοντας τις βάσεις της οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην Κούβα.
Από τους πρώτους μήνες μετά την ανατροπή του καθεστώτος Μπατίστα, ο Φιντέλ συνέλαβε ότι για τη νίκη και την υπεράσπιση της Επανάστασης απαιτούνταν γιγαντιαία λαϊκή κινητοποίηση. Είχε συναίσθηση ότι η περίοδος της σοσιαλιστικής οικοδόμησης είναι μία περίοδος όξυνσης της ταξικής πάλης, όπου η ολιγαρχία του πλούτου που έχει χάσει τα πάντα, βασικά μέσα παραγωγής, και οι διεθνείς σύμμαχοί της δεν παραιτούνται από την προσπάθεια να ανατρέψουν την επανάσταση.
Στα 1960, ο Φιντέλ ανακοινώνει τη συγκρότηση των Επιτροπών Υπεράσπισης της Επανάστασης, ένα συλλογικό επαναστατικό σύστημα επαγρύπνησης σε κάθε γειτονιά, με την άμεση εμπλοκή όλου του λαού, υπό την καθοδήγηση του ΚΚ. Των ταγμάτων πολιτοφυλακής, με σύνθημα «ένας άντρας για κάθε όπλο» ώστε το συντομότερο δυνατό, όπως σημειώνει, «οι μαχητικές μας μονάδες να είναι τέλεια οργανωμένες κι εκπαιδευμένες».
Η τεράστια επαναστατική δύναμη του λαού, γρήγορα δοκιμάστηκε στην πράξη, καθώς ο βορειοαμερικανικός ιμπεριαλισμός οργάνωσε εισβολή μισθοφόρων εκπαιδευμένων από τις ΗΠΑ και με την άμεση στήριξή τους στον Κόλπο των Χοίρων, επιδιώκοντας να ανατρέψει τη νεαρή Κουβανική Επανάσταση. Ο κουβανικός λαός, ένοπλος υπό την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος, ανέτρεψε την επιχείρηση ενός εχθρού με υπέρτερες δυνάμεις! Πρόκειται για νίκη με μεγάλη ιστορική αλλά και διαχρονική σημασία. Αποδεικνύει ότι ακόμη και οι πιο προηγμένοι, τεχνολογικά ανεπτυγμένοι στρατοί των αστικών κρατών, δεν μπορούν να καταβάλουν τη δύναμη που αναβλύζει από τον επαναστατημένο λαό, που αγωνίζεται για το δίκιο του, για την υπεράσπιση της πατρίδας και των κατακτήσεών του.
Οι ΗΠΑ συστηματικά προσπάθησαν να απομονώσουν, να αποκλείσουν την Κούβα από το να αναπτύξει σχέσεις με άλλες χώρες. Ομως, με τη στήριξη και την αλληλεγγύη της ΕΣΣΔ, των σοσιαλιστικών χωρών ξεπέρασε προβλήματα που ταλανίζουν ακόμη τον καπιταλισμό, όπως είναι η ανεργία, ο αναλφαβητισμός, οι ασθένειες. Εβαλε τα θεμέλια για την ανάπτυξη των επιστημών, των τεχνών και του πολιτισμού. Του λαϊκού αθλητισμού. Για τα καθολικά λαϊκά δικαιώματα, όπως η δωρεάν Υγεία και περίθαλψη, η Παιδεία, η στέγη, που έχουν σήμερα εκλείψει ακόμη και στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες.
Αυτή την αλληλεγγύη, η Κούβα την ανταπέδωσε στους λαούς που αγωνίζονταν για την ανεξαρτησία τους, ενάντια στην καπιταλιστική εκμετάλλευση, στον ρατσισμό, στον ιμπεριαλισμό. Ο Φιντέλ κλείνοντας το 1ο Συνέδριο του ΚΚ Κούβας διατρανώνει «είμαστε μέρος του παγκόσμιου επαναστατικού κινήματος».
Η Κούβα με τους 500.000 μαχητές της σε διεθνιστικές αποστολές έκανε πράξη τον προλεταριακό της διεθνισμό, κατανοώντας ότι το καλύτερο στήριγμα για την υπεράσπισή της ήταν η στήριξη εθνικοαπελευθερωτικών κι επαναστατικών κινημάτων σε άλλες χώρες και η απόσπαση χωρών από το καπιταλιστικό στρατόπεδο.
Μετά την ανατροπή του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ, ο Φιντέλ με διορατικότητα συνέλαβε το γεγονός ότι προ των πυλών βρισκόταν μία χωρίς προηγούμενο ιδεολογική επίθεση των υποστηρικτών και απολογητών του καπιταλισμού. Ως απάντηση, διακήρυξε με ένταση την «Πάλη των Ιδεών» αναγνωρίζοντας ότι το ιδεολογικό – θεωρητικό στοιχείο της ταξικής πάλης πρέπει να αναβαθμιστεί, ότι η διεξαγωγή της ιδεολογικής – πολιτικής αντιπαράθεσης έχει πολύ μεγάλες απαιτήσεις, ότι ήταν απαραίτητο να γίνει με μαζικούς όρους, ιδιαίτερα μέσα στις νεότερες γενιές που είχαν ωριμάσει μετά την αντεπανάσταση.
Αυτό ισχύει και σήμερα. Οι λαϊκοί άνθρωποι σε όλο τον καπιταλιστικό κόσμο ζουν την ένταση των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών και πολέμων, νέα διαφαινόμενη καπιταλιστική κρίση, ένταση της φτώχειας, ανεργία και προσφυγιά. Ολα αυτά είναι αποτελέσματα της φυσιολογικής λειτουργίας του καπιταλιστικού συστήματος.
Για να κερδίσει έδαφος η επαναστατική – κομμουνιστική ιδεολογία, βεβαίως, είναι απαραίτητο σε κάθε φάση και περίοδο να επιβεβαιώνεται ο χαρακτήρας του Κομμουνιστικού Κόμματος ως ιδεολογικής – πολιτικής – οργανωτικής πρωτοπορίας της εργατικής τάξης για την εκπλήρωση της ιστορικής της αποστολής: Τη σοσιαλιστική επανάσταση για την ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού – κομμουνισμού.
Επιβεβαιώνεται ξανά η αναγκαιότητα οι μαζικοί εργατικοί – λαϊκοί αγώνες για τα σύγχρονα δικαιώματα να μπολιαστούν με την κομμουνιστική ιδεολογία, ώστε να φωτιστεί η πραγματική διέξοδος. Οι δυνατότητες της εποχής μας πρέπει να φωτιστούν από τη σκοπιά της εργατικής τάξης, να γίνει κατανοητό ότι αυτό που εμποδίζει την ικανοποίηση των ολοένα αυξανόμενων αναγκών των εργαζομένων είναι η καπιταλιστική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, είναι η παραγωγή με σκοπό το κέρδος.
Η ίδια η ιστορία της Κουβανικής Επανάστασης και των κατακτήσεών της, εξάλλου, αποδεικνύει ότι η εξάλειψη του κέρδους ως κριτηρίου της παραγωγής, η οικοδόμηση των σοσιαλιστικών σχέσεων, μπορεί να αλλάξει την πορεία κάθε χώρας, να υπηρετήσει τα συμφέροντα και τις ανάγκες του εργαζόμενου λαού.