ΕΥΘΡΑΥΣΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΗΠΑ – ΙΡΑΝ
Η «επόμενη μέρα» μέσα από τις αναλύσεις αστικών επιτελείων στον διεθνή Τύπο
Η υπογραφή του «Μνημονίου Κατανόησης» μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, στην πορεία επίτευξης ενός εύθραυστου συμβιβασμού, έχει πυροδοτήσει αναλύσεις για τη νέα πραγματικότητα στην περιοχή και πώς αυτή μπορεί να επιδράσει ευρύτερα στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, που βρίσκονται σε ανεπίστρεπτη τροχιά κλιμάκωσης.
Στις αναλύσεις διεθνών οργανισμών και επιτελείων της αστικής τάξης, ευρωπαϊκών και αμερικανικών, κοινή είναι η διαπίστωση ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν κατάφεραν να πετύχουν τους στρατιωτικούς στόχους τους εναντίον του Ιράν και ότι η «επόμενη μέρα» είναι ακόμα πιο περίπλοκη σε σχέση με πριν την έναρξη του πολέμου.
Για να περιγράψουν τον πόλεμο χρησιμοποιούν λέξεις όπως «αχρείαστος» ή και «ανόητος», εκτιμώντας ότι μετά από βδομάδες βομβαρδισμών και καταστροφών η κατάσταση επέστρεψε στο σημείο όπου βρισκόταν πριν τον πόλεμο σε ό,τι αφορά το στάτους κβο για τα πυρηνικά του Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ.
Από ευρωπαϊκά κυρίως Μέσα γίνεται προσπάθεια να ξεπλυθεί ο ρόλος της ΕΕ, χαρακτηρίζοντας «συνετή» τη στάση των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών να μην ευθυγραμμιστούν πλήρως με την αμερικανική στρατηγική στην περιοχή του Κόλπου. Ας δούμε ορισμένες τέτοιες αναλύσεις.
Από την «κρίση αξιοπιστίας» μέχρι τη «στρατηγική ήττα»
Το «Foreign Affairs» σημειώνει ότι «μια ισοπαλία είναι η λιγότερο θαυμαστή διπλωματική έκβαση», τονίζοντας πως η συμφωνία αφήνει όλα τα δύσκολα ερωτήματα για το μέλλον. Το RUSI συμπληρώνει ότι το μνημόνιο «δεν τερματίζει τη σύγκρουση, αλλά τη μεταφέρει σε μια νέα φάση» και είναι «λιγότερο μια ειρηνευτική συμφωνία και περισσότερο μια συμφωνία για να διαπραγματευτεί κανείς μια συμφωνία».
Μια άλλη ομάδα αναλυτών κάνει λόγο για «στρατηγική ήττα» των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Ενδεικτικά, το αμερικανικό «Foreign Policy» υποστηρίζει πως η ανακοίνωση της συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν «έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνει την κυρίαρχη αντίληψη ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υπέστησαν στρατηγική ήττα», παρά τα όποια στρατιωτικά πλήγματα κατάφεραν στο Ιράν.
Το «Reuters» κάνει λόγο για «νίκη του Ιράν», παρουσιάζοντας τις ανησυχίες αναλυτών του Ινστιτούτου Εθνικών Μελετών Ασφαλείας του Ισραήλ: «Ξεκινήσαμε με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος, έχοντας την υποστήριξη των ΗΠΑ, και καταλήξαμε η Ουάσιγκτον να προσδίδει ουσιαστικά νομιμοποίηση και να ενισχύει το ίδιο καθεστώς που θέλαμε να ανατρέψουμε».
Στο επίκεντρο των διεθνών αναλύσεων βρίσκονται και τα κράτη του Κόλπου. Το «Reuters» τα χαρακτηρίζει «κύριους χαμένους του πολέμου – θεατές σε αποφάσεις που αναμόρφωσαν το τοπίο ασφαλείας τους».
Το «Small Wars Journal» επισημαίνει ότι «το βαθύτερο θύμα του πολέμου ήταν η αξιοπιστία της αμερικανικής εγγύησης ασφαλείας (στην περιοχή)» και εξηγεί: «Για τρεις δεκαετίες, το διακύβευμα ήταν απλό: Οι μοναρχίες του Κόλπου φιλοξενούσαν αμερικανικές δυνάμεις και αγόραζαν αμερικανικό οπλισμό. Σε αντάλλαγμα λάμβαναν προστασία. Ο πόλεμος έσπασε το δεύτερο σκέλος αυτής της συμφωνίας».
Το «Atlantic Council» συμπληρώνει ότι η εμπιστοσύνη των κρατών του Κόλπου «στην αξιοπιστία της Ουάσιγκτον έχει πιθανότατα μειωθεί».
Οι βασικές αντιθέσεις παραμένουν άλυτες
Χαρακτηριστική για τον πρόσκαιρο χαρακτήρα του συμβιβασμού είναι η ανάλυση του αμερικανικού «Modern Diplomacy»: «Η Ιστορία των διεθνών σχέσεων δείχνει ότι οι πιο ανθεκτικές κρίσεις δεν τελειώνουν όταν υπογράφεται μια συμφωνία, αλλά όταν μια νέα ισορροπία δυνάμεων γίνεται αποδεκτή από τους βασικούς παράγοντες που εμπλέκονται.
Το μνημόνιο μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν δεν συνιστά – τουλάχιστον προς το παρόν – μια τέτοια ισορροπία. Περισσότερο αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια περιορισμού μιας αντιπαράθεσης οι συνέπειες της οποίας απείλησαν να επεκταθούν πέρα από το διμερές επίπεδο και να επηρεάσουν την ευρύτερη στρατηγική ισορροπία της Μέσης Ανατολής».
Η συμφωνία αυτή – συνεχίζει – «μοιάζει με μια μορφή στρατηγικής αγοράς χρόνου. (…) Μολονότι ενδέχεται να αποκλιμακώσει προσωρινά την ένταση, δεν επιλύει τις κύριες διαφωνίες μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης». Προσθέτει δε πως πίσω από το πυρηνικό ζήτημα, τις κυρώσεις και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ «βρίσκεται ένας ευρύτερος ανταγωνισμός που επικεντρώνεται στη διασφάλιση των ενεργειακών, εμπορικών και θαλάσσιων ροών που συνδέουν τον Κόλπο με την παγκόσμια οικονομία».
Επομένως, όλες οι πραγματικές αιτίες που οδήγησαν στη νέα κλιμάκωση των συγκρούσεων τον Φλεβάρη είναι εδώ και προετοιμάζουν τους επόμενους γύρους του πολέμου.
Τα «όρια της αμερικανικής ισχύος» και η ρήξη με την ΕΕ
Ενα από τα πιο κοινά συμπεράσματα είναι ότι «η σύγκρουση ανέδειξε τα όρια της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος» (RUSI). ΗΠΑ και Ισραήλ πέτυχαν σημαντικά τακτικά πλήγματα, όπως η εξουδετέρωση μεγάλου μέρους της ηγεσίας του Ιράν, όμως η πιο σημαντική εξέλιξη ήταν η απόδειξη ότι το Ιράν μπορεί να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας αλυσιδωτά σοκ στην παγκόσμια οικονομία.
«Η Τεχεράνη έχει μια ισχυρή θέση να ισχυριστεί ότι κέρδισε. Το καθεστώς επέζησε ενός πολύμηνου βομβαρδισμού από δύο ισχυρότερους αντιπάλους (…) Το σημαντικότερο, απέδειξε ότι μπορεί να κυριαρχήσει στον πιο σημαντικό θαλάσσιο δρόμο μεταφοράς Ενέργειας στον κόσμο», γράφει σχετικά το «Foreign Affairs».
Η απόφαση του Ιράν να κλείσει τα Στενά αποτέλεσε το πιο ηχηρό μήνυμα της «νέας εποχής», όπου τα στενά, τα λιμάνια και οι διάδρομοι μεταφορών καθίστανται εξίσου σημαντικά εργαλεία επιρροής με τους ίδιους τους πόρους που διέρχονται από αυτά. Οπως σημειώνεται, «το κλείσιμο των Στενών έσπασε ένα ψυχολογικό φράγμα που δεν θα ξαναχτιστεί. Το Ιράν δεν θα συμφωνήσει να παραιτηθεί μόνιμα από αυτήν την επιλογή. Αντίθετα, θα τα ενσωματώσει στη στρατηγική του και δεν θα διστάσει να τα ξανακλείσει αν το κρίνει αναγκαίο» («Chatham House»).
Εντονη είναι η συζήτηση και για τις συνέπειες του πολέμου στις σχέσεις ΗΠΑ – ΕΕ. Οπως τονίζεται από το «Brookings Institution», «οι διαιρέσεις (…) όχι μόνο εμπόδισαν τις προοπτικές για διατλαντική συνεργασία στη Μέση Ανατολή, αλλά διάβρωσαν και τους πυλώνες των διατλαντικών σχέσεων γενικότερα».
Κέρδη και αντιφάσεις
Σε ό,τι αφορά τους δύο βασικούς πυλώνες του υπό διαμόρφωση ευρασιατικού στρατοπέδου, Κίνα και Ρωσία, η αποτίμηση της ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης έχει και εδώ πολλές αντιφάσεις. «Η Κίνα μετράει τα κέρδη της από τον πόλεμο στο Ιράν», γράφει σε ανάλυσή του το CNN, ενώ το CSIS παρατηρεί ότι «ο πόλεμος θέτει άμεσες απειλές για τις υπάρχουσες κινεζικές επενδύσεις στην περιοχή και θα μπορούσε να υπονομεύσει τη συνολική εμπιστοσύνη για μελλοντικές επενδύσεις εκεί».
«Το Πεκίνο δεν έπεισε το Ιράν να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, και μαζί με τη Ρωσία άσκησαν βέτο στο ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τα Στενά. Αυτό αποκάλυψε τα όρια της κινεζικής επιρροής επί της Τεχεράνης και προκάλεσε οργή μεταξύ των Αράβων ηγετών του Κόλπου, οι οποίοι θεώρησαν ότι η Κίνα ήταν απρόθυμη ή ανίκανη να προστατεύσει τα οικονομικά τους συμφέροντα, να υπερασπιστεί τις δικές της επενδύσεις ή να δράσει για να διατηρήσει την ευρύτερη περιφερειακή οικονομική σταθερότητα», προσθέτει το «Foreign Policy».
Η ίδια πηγή γράφει για τη Ρωσία ότι η θέση της «είναι πιο περίπλοκη από ό,τι φαινόταν αρχικά. Η Μόσχα ωφελήθηκε από μια βραχυπρόθεσμη άνοδο των τιμών του πετρελαίου και κάποια χαλάρωση των κυρώσεων. Αλλά ο πόλεμος επιτάχυνε επίσης τάσεις που υπονομεύουν τη ρωσική επιρροή στη Μέση Ανατολή».
Η ενίσχυση περιφερειακών δυνάμεων
Ενα ακόμα σημαντικό σημείο στις αναλύσεις είναι η άνοδος της επιρροής και του ρόλου περιφερειακών δυνάμεων. Γράφει ενδεικτικά το «Chatham House»: «Ενώ ο ΟΗΕ και η Ευρώπη παραμένουν στο περιθώριο, νέες άτυπες ομάδες έρχονται στο προσκήνιο (…) Η εμπλοκή του Πακιστάν ως διαμεσολαβητή και οικοδεσπότη ήταν σημαντική ως μέρος ενός νέου κουαρτέτου με την Αίγυπτο, την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία».
Τέτοιοι προβληματισμοί υπάρχουν στον αστικό Τύπο και της χώρας μας, κυρίως σε ό,τι αφορά τον αναβαθμισμένο ρόλο της Τουρκίας. Ενδεικτικά, γράφει η εφημερίδα «Τα Νέα» (Ιωακειμίδης): «Ο πιο αχρείαστος πόλεμος έχει προκαλέσει τραυματικές γεωπολιτικές συνέπειες (…) Σε ευρύτερο γεωπολιτικό επίπεδο η συμφωνία Ιράν – ΗΠΑ ουσιαστικά βγάζει ασθενέστερες ΗΠΑ και Ισραήλ, δύο δηλαδή κύριους συμμάχους της χώρας μας. Οι δύο χώρες απέτυχαν στην επίτευξη όλων των στόχων (…) Η αποτυχία αυτή έδειξε τα όρια ισχύος του Ισραήλ. Και αυτό δεν μπορεί παρά να προβληματίσει την Ελλάδα, δεδομένης της σχέσης που έχει αναπτύξει και των προσδοκιών που έχει επενδύσει στο Τελ Αβίβ.
Οι χώρες του Κόλπου, με τις οποίες η Ελλάδα έχει αναπτύξει εκτεταμένες σχέσεις (…) βρίσκονται σε μεταβατική περίοδο (…) καθώς ο έσχατος εγγυητής της ασφάλειάς τους, οι ΗΠΑ, έχει χάσει σε αξιοπιστία και αποτελεσματικότητα (…) Η Ελλάδα θα πρέπει επομένως να ξαναδεί κάτω απ’ αυτές τις νέες συνθήκες τη σχέση της με τον Κόλπο.
Μια ομάδα κρατών που σε μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται να βγαίνει “ενισχυμένη” αποτελείται από (…) Πακιστάν, Κατάρ, Αίγυπτο, Τουρκία (…) Η Τουρκία, η οποία μας ενδιαφέρει αμεσότερα, βγαίνει γενικώς πιο ενισχυμένη από τις εξελίξεις, αν και η αντιπαλότητά της με το Ισραήλ βρίσκεται σε νέο επίπεδο οξύτητας. Επομένως, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη τώρα με μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα αβεβαιότητας, με εξασθένηση των συμμάχων της μεταξύ άλλων»…
Πηγές:
The Middle East Between: De-escalation and Regional Reconfiguration – Μodern Diplomacy.
Everyone Lost the War With Iran – Foreign Policy.
When a Cease-Fire Is Really a Stalemate – Foreign Affairs.
Peace Through Strength – How is that Working Out? – RUSI.
The New Middle East: Power, Perception, and Order After the Iran War – Small Wars Journal.
Can the United States and Europe still cooperate in the Middle East? – Brookings Institution.
How Will the Iran War Impact China’s Economy? – CSIS.
US-Iran deal redraws the Middle East: Iran gains, rivals alarmed, Reuters, 18/06/2026.
Will the US-Iran ceasefire hold? & Iran and the new Persian Gulf equilibrium – Chatham House.
What the Iran War Taught China About Fighting the United States – CFR.
China is counting its wins from the Iran war – CNN, 20/06/2026.
Δ. Μ.
28 Ιούνη 2026
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ευκαιρία έψαχναν…
ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΒΡΗΚΑΝ, ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΙΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΟΥΒΑ, διάφορα παπαγαλάκια του συστήματος. Ενας απ’ αυτούς, γνωστός και μη εξαιρετέος, σχολίαζε τις προηγούμενες ημέρες από την εφημερίδα «Τα Νέα» που φιλοξενεί την καθημερινή του στήλη, ειρωνευόμενος τις εκδηλώσεις αλληλεγγύης στον κουβανικό λαό (συγκεκριμένα του ΚΚΕ και της ΚΝΕ) και ευχόμενος τα εξής:
«…ακόμη και αν συμβεί το απευκταίο και πάψει να υπάρχει ο φάρος του σοσιαλισμού στην Καραϊβική, οι δικοί μας εδώ θα συγκαλέσουν μια Κεντρική Επιτροπή, θα αποφασίσουν ότι η σοσιαλιστική Κούβα εξακολουθεί να υπάρχει και η ζωή θα συνεχιστεί με όλους ικανοποιημένους (…) Η Κούβα τους δεν πρόκειται να πάθει τίποτα, θα συνεχίσει να υπάρχει μέσα στο κεφάλι τους, ενώ η αληθινή Κούβα θα προοδεύει απαλλαγμένη από βλακώδη ιδεολογικά δεσμά. Ποιος ξέρει τι μπορεί να της επιφυλάσσει το μέλλον; Μια μέρα μπορεί να τη δούμε να γίνεται η 51η Πολιτεία…».
* * *
Ο «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» ΣΕ ΠΡΟΧΤΕΣΙΝΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ – ΡΕΠΟΡΤΑΖ, σχολιάζοντας τα νέα μέτρα που προωθούνται και εκφράζοντας ανησυχία για τους κινδύνους που ενισχύονται, σημείωνε τα εξής: «…η περαιτέρω ενίσχυση των εμπορευματικών σχέσεων και της αγοράς, η υποβάθμιση της κοινωνικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, του κεντρικού επιστημονικού σχεδιασμού και του εργατικού ελέγχου, που είναι βασικές νομοτέλειες της σοσιαλιστικής κοινωνίας, όπως έχει αποδείξει με τραγικό τρόπο η ιστορική εμπειρία της ανατροπής του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ και τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες, οι εξελίξεις της κυριαρχίας των καπιταλιστικών σχέσεων στην Κίνα, έχουν βαθύτατα αρνητικές συνέπειες για τους λαούς».
Το ΚΚΕ, ήδη από το 2011, σε αυτό το πνεύμα έχει τοποθετηθεί δημόσια, ανοιχτά, κριτικά για τις μεταρρυθμίσεις που αποφάσισε το 6ο Συνέδριο του ΚΚ Κούβας. Ετσι λοιπόν δεν «φαντασιωνόμαστε», όπως υποστηρίζει ο συγκεκριμένος συντάκτης, ούτε κάνουμε «πως δεν ξέρουμε». Εχουμε πλήρη συνείδηση των κινδύνων, παρακολουθούμε τις εξελίξεις και θα μπορέσουμε να τοποθετηθούμε και πιο ολοκληρωμένα γι’ αυτές. Η κριτική όμως εξέταση των αλλαγών που προωθούνται στην Κούβα, και η σχετική συζήτηση που είναι σε εξέλιξη, για εμάς συνδυάζεται με την υποχρέωση να στεκόμαστε στο πλευρό, να εκφράζουμε την αμέριστη αλληλεγγύη μας (που ενοχλεί απίστευτα τον συντάκτη των «Νέων») στον ηρωικό κουβανικό λαό, που ιδιαίτερα τα τελευταία 35 χρόνια δίνει μάχη σε συνθήκες πολύ αρνητικού συσχετισμού, και να απαιτούμε τον τερματισμό του πολύχρονου, βάρβαρου αποκλεισμού από τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό.
* * *
ΟΣΟΙ ΟΜΩΣ ΨΑΧΝΟΥΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ για να πείσουν ότι δεν υπάρχει άλλη προοπτική για τους λαούς εκτός από τον καπιταλισμό, γελιούνται οικτρά! Τους θυμίζουμε ότι ο «κόσμος τους» σήμερα δεν είναι αυτός του 1990 – 1991, όταν ο καπιταλισμός πρόβαλλε «νικητής» και φάνταζε άτρωτος. Οταν κάποιοι νόμιζαν ότι «ο σάπιος κόσμος εκεί που σάπιζε ξανατονώθηκε», άλλοι μιλούσαν για το «τέλος της Ιστορίας» και άλλοι μετανοούσαν σκύβοντας ευλαβικά το κεφάλι στον νικητή. Την ίδια εποχή, κόντρα στο κυρίαρχο και σαρωτικό ρεύμα, παλιοί αλλά και πιο νέοι κομμουνιστές συσπειρώνονταν στο κάλεσμα του ΚΚΕ και του «Ριζοσπάστη», «Ψηλά τη σημαία, ελπίδα η πάλη των λαών», ξεκινώντας μια νέα πορεία ανασυγκρότησης του ΚΚΕ και της ΚΝΕ, της πάλης του εργατικού – λαϊκού κινήματος, όταν αρνηθήκαμε μαζί με τα «νερά» της αντεπανάστασης να πετάξουμε και το «παιδί», την προσπάθεια οικοδόμησης της νέας σοσιαλιστικής κοινωνίας, τις μεγάλες κατακτήσεις της, και δεσμευτήκαμε να βγάλουμε συμπεράσματα από αυτήν την ιστορική διαδικασία του 20ού αιώνα.
* * *
35 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ, Ο «ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥΣ», Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΣΤΑΔΙΟ, είναι ολοφάνερα ένα σύστημα που φλέγεται από οξυμένες αντιθέσεις, ανταγωνισμούς, γεμάτο αντιφάσεις, ρωγμές, αντιδραστικό σε όλη τη γραμμή του. Ενα σύστημα που γεννά και αναπαράγει διαρκώς «σάπιες» ιδέες, αξίες και ιδανικά, ένα σύστημα που «σαπίζει και πεθαίνει». Το απέδειξαν οι βαθιές οικονομικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, που «πληρώθηκαν» ακριβά από τους εργαζόμενους και τους λαούς σε όλα τα καπιταλιστικά κράτη, περισσότερο ή λιγότερο ισχυρά. Το απέδειξε η τραγική πείρα της πανδημίας και της διαχείρισής της με κριτήριο την προστασία των κερδών και της «κοινωνικής συνοχής». Το αποδεικνύουν η αντιδραστική αξιοποίηση επιτευγμάτων της επιστήμης και της τεχνολογίας με σκοπό την ένταση της εκμετάλλευσης, τα νέα ρεύματα ανορθολογισμού, υποκειμενικού ιδεαλισμού που εκφράζονται όχι μόνο από την πλευρά του «συντηρητισμού», αλλά και του ψευδεπίγραφου αστικού «προοδευτισμού», και άλλα πολλά. Πάνω απ’ όλα, το δείχνει σήμερα το πέρασμα σε μια νέα περίοδο ιμπεριαλιστικών πολέμων και αναμετρήσεων για την πρωτοκαθεδρία στο ιμπεριαλιστικό σύστημα.
* * *
ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΠΙΟ ΑΝΟΙΧΤΑ, ΠΙΟ ΚΑΘΑΡΑ, ΠΙΟ ΩΜΑ σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Αν ο καπιταλισμός καταφέρνει να παίρνει ανάσες και παρατάσεις ζωής, δεν είναι επειδή του το επιτρέπει η «δυναμική» του ως σύστημα. Είναι υπόθεση του «υποκειμενικού παράγοντα» να αξιοποιήσει και να οξύνει τα προβλήματα του συστήματος. Δηλαδή, παρά τον αρνητικό συσχετισμό δύναμης, τη βαθιά κρίση στο Διεθνές Κομμουνιστικό Κίνημα, αντικειμενικά σήμερα περισσότερο από ποτέ προβάλλει η αναγκαιότητα επαναστατικής ανατροπής του συστήματος, αντικειμενικά προβάλλει η προοπτική του σοσιαλισμού – κομμουνισμού. Αυτό είναι που μπορεί σήμερα να εμπνεύσει, να οραματίσει, να φωτίσει τη διέξοδο από τα αδιέξοδα του συστήματος, να δώσει προοπτική στους αγώνες, μικρούς και μεγαλύτερους, που ξεσπάνε σήμερα. Αυτό και όχι η χρεοκοπημένη ψευδαίσθηση και αυταπάτη ότι ο καπιταλισμός μπορεί να «βελτιώνεται» προς όφελος των εργατικών – λαϊκών δυνάμεων.
Αυτόν τον αγώνα δίνουμε, επιδιώκοντας πιο αρμονικά, πιο οργανικά η καθημερινή μας δράση να συνδέεται με τους μεγάλους μας στόχους, στη βάση και των Αποφάσεων του 22ου Συνεδρίου μας. Αυτόν τον αγώνα δίνουμε και στην προσπάθεια για την ανασυγκρότηση του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος. Η πεποίθησή μας ότι οι εργαζόμενοι, οι λαοί θα βγουν νικητές δεν είναι αποτέλεσμα πίστης, αλλά επιστημονικής γνώσης για την ανωτερότητα της κοινωνίας για την οποία παλεύουμε.
Κ.
Σελ. 12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940/40
Το «Θωρηκτό Ποτέμκιν», το σκουληκιασμένο κρέας και μια κόκκινη σημαία
Το «Θωρηκτό Ποτέμκιν» του Σεργκέι Αϊζενστάιν, το έπος της σοβιετικής κινηματογραφίας, που γυρίστηκε το 1925, είναι από εκείνα τα έργα Τέχνης που δεν ανήκουν μόνο στην εποχή τους, αλλά συνεχίζουν να συνομιλούν με τις επόμενες γενιές, να θέτουν ερωτήματα και να αναζητούν απαντήσεις.
Ηταν ακριβώς σαν σήμερα πριν 121 χρόνια, και η ταινία ξεκινά από κάτι φαινομενικά απλό. Οι ναύτες αρνούνται να φάνε σκουληκιασμένο κρέας. Αγανακτισμένοι από την απάνθρωπη μεταχείριση και την ανήκουστη σκληρότητα της διοίκησης, οι ναύτες εξοντώνουν τους πιο μισητούς αξιωματικούς, υψώνουν στο πλοίο κόκκινη σημαία, εκλέγουν επιτροπή του πλοίου με επικεφαλής τον μηχανικό ναρκών Ματιουσένκο και καλούν τον λαό σε γενικευμένο ξεσηκωμό κατά του τσάρου.
Εναντίον του θωρηκτού «Ποτέμκιν» στέλνεται ολόκληρος ο στόλος της Μαύρης Θάλασσας, με εντολή να το αιχμαλωτίσει ή να το βυθίσει. Οι επαναστάτες του «Ποτέμκιν» κινούν θαρραλέα για να συναντήσουν τη Μοίρα και δύο φορές το θωρηκτό διασπάει τον σχηματισμό του.
Από τα πολεμικά της Μοίρας οι άλλοι ναύτες χαιρετίζουν φανερά τους εξεγερμένους του «Ποτέμκιν». Η διοίκηση του στόλου, από φόβο μήπως ξεσπάσει εξέγερση και στα άλλα πλοία, ξεμακραίνει στα ανοιχτά.
Το πλήρωμα του επαναστατημένου θωρηκτού, μαζί με την τορπιλάκατο Νο 267 που έχει προσχωρήσει στην εξέγερση, καταπλέει στην Οδησσό, όπου οι εργάτες είχαν κηρύξει γενική απεργία, και συνδέεται μαζί τους.
Οι κάτοικοι της πόλης κατεβαίνουν τρέχοντας τα σκαλοπάτια για να υποστηρίξουν το πλήρωμα, αλλά πυροβολούνται ανελέητα από τους κοζάκους και την τσαρική αστυνομία.
Η θρυλική σκηνή στα σκαλιά της Οδησσού, όπου η φρουρά πυροβολεί το άοπλο πλήθος, έγινε παγκόσμιο σύμβολο της κρατικής βίας, που θέτει πάντα το ίδιο ηθικό ερώτημα: Πόση βία μπορεί να ασκήσει η εξουσία για να διατηρήσει τα προνόμιά της;
Η εξέγερση μπορεί να καταπνίγεται στο αίμα, ωστόσο προλαβαίνει να βροντοφωνάξει την ενότητά της με τον επαναστατημένο λαό, κάτι που τότε είχε τεράστια πολιτική σημασία, αφού φανέρωνε πως ο τσαρισμός άρχισε να χάνει το στρατιωτικό του στήριγμα.
Εκείνες τις μέρες ο Β. Ι. Λένιν έγραφε:
«Το θωρηκτό “Ποτέμκιν” έμεινε ένα ανίκητο έδαφος της επανάστασης και όποια κι αν ήταν η τύχη του, έχουμε μπροστά μας ένα αναμφισβήτητο και σημαντικότατο γεγονός: Την απόπειρα σχηματισμού ενός πυρήνα ενός νέου επαναστατικού στρατού».
Μα αυτό δεν διδάσκει η Ιστορία; Οτι δηλαδή πολλές μεγάλες κοινωνικές εκρήξεις γεννιούνται συχνά από μικρές καθημερινές ταπεινώσεις; Στην περίπτωση του «Ποτέμκιν», πίσω από το χαλασμένο φαγητό κρύβονταν η απανθρωπιά, η αυθαιρεσία, η εκμετάλλευση και η περιφρόνηση προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Γι’ αυτό και η άρνηση των ναυτών να υποταχθούν μετατράπηκε σε εξέγερση. Γι’ αυτό η ανταρσία εξαπλώθηκε στην πόλη, το πλοίο ύψωσε την κόκκινη σημαία και έγινε το σύμβολο μιας κοινωνίας που ξεκίνησε να αμφισβητεί την παντοδυναμία του καθεστώτος.
Τα σημερινά «Ποτέμκιν» είναι οι συλλογικές μορφές αντίστασης
Το πραγματικό ιστορικό γεγονός, βέβαια, υπήρξε ακόμα πιο συγκλονιστικό. 121 χρόνια μετά από εκείνη την εξέγερση και 101 χρόνια μετά από την ταινία του Αϊζενστάιν, η Ιστορία επισημαίνει ότι καμία εξουσία δεν είναι παντοδύναμη, όταν χάνει τη νομιμοποίησή της στα μάτια των ανθρώπων. Ο τσαρισμός δεν απειλήθηκε αρχικά από κανόνια και στρατούς, απειλήθηκε όταν οι ίδιοι οι ναύτες του αρνήθηκαν να υπακούσουν. Οταν αυτοί που αποτελούσαν τον μηχανισμό στήριξης του καθεστώτος συνειδητοποίησαν ότι τα συμφέροντά τους δεν ταυτίζονταν με εκείνα των κυρίαρχων. Η εξέγερση του «Ποτέμκιν» απέκτησε ιστορική σημασία, επειδή συνδέθηκε και με τους εργάτες της Οδησσού. Η δύναμη δεν βρισκόταν μόνο στο πλοίο, αλλά και στη δυνατότητα της συνάντησης διαφορετικών κοινωνικών δυνάμεων.
Η αδικία δεν μπορεί να κρύβεται επ’ άπειρον.
Η Ιστορία προχωρά όταν οι καταπιεσμένοι αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον ως συμμάχους και συνοδοιπόρους.
Αν κοιτάξουμε τη σημερινή διεθνή πραγματικότητα, θα δούμε έναν κόσμο γεμάτο αντιφάσεις. Πρωτοφανής επιστημονική γνώση και τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά και εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας. Πόλεμοι παντού και ανισότητες που διευρύνονται. Πλούτος που συγκεντρώνεται σε ολοένα λιγότερα χέρια, κλιματική κρίση που απειλεί ολόκληρες κοινωνίες, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι μεταναστεύουν αναζητώντας επιβίωση.
Μέσα σε αυτήν την πραγματικότητα, τα σημερινά «Ποτέμκιν» δεν είναι πλέον πολεμικά πλοία, αλλά συλλογικές μορφές αντίστασης και αλληλεγγύης, που γεννιούνται από ανάγκη μέσα στις κοινωνίες.
Είναι τα συνδικάτα που υπερασπίζονται την εργασία απέναντι στην αυθαιρεσία.
Είναι οι οργανώσεις που παλεύουν για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Είναι τα κινήματα ειρήνης που αντιστέκονται στη λογική του πολέμου.
Είναι οι επιστήμονες που ανακαλύπτουν όσα βελτιώνουν και σώζουν ζωές.
Είναι οι δημοσιογράφοι που υπερασπίζονται την αλήθεια απέναντι στην παραπληροφόρηση και φέρνουν στο φως όσα κάποιοι θέλουν να μείνουν κρυφά.
Είναι οι πολίτες που καταγγέλλουν την ιδιωτική απληστία και μάχονται για τα δικαιώματά τους.
Στη σημερινή εποχή, ένα σχολείο που μορφώνει χωρίς διακρίσεις είναι ένα «Ποτέμκιν».
Ενα δημόσιο νοσοκομείο που υπηρετεί όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από εισόδημα, είναι ένα «Ποτέμκιν».
Ενα κοινωνικό κίνημα που υπερασπίζεται το δικαίωμα στη στέγη, στην εργασία ή στο καθαρό περιβάλλον, είναι ένα «Ποτέμκιν».
Ακόμα και το διαδίκτυο, παρά τις αντιφάσεις του, μπορεί να λειτουργήσει ως σύγχρονο «Ποτέμκιν» όταν γίνεται εργαλείο ενημέρωσης, γνώσης και δημοκρατικής συμμετοχής. Οπως το επαναστατημένο θωρηκτό διέσπασε τη γραμμή του στόλου, έτσι και η ελεύθερη διάδοση της πληροφορίας μπορεί να διασπάσει τα τείχη της προπαγάνδας και της χειραγώγησης.
Ωστόσο η ιστορία του «Ποτέμκιν» υπογραμμίζει κάτι ακόμη. Οτι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια μπορεί να γίνει ισχυρότερη από τον φόβο, και πως όταν η εξουσία χάνει κάθε αίσθηση δικαιοσύνης, δημιουργεί τις προϋποθέσεις της αμφισβήτησής της.
Οι ναύτες του θρυλικού θωρηκτού νίκησαν τη λήθη, επειδή τη στιγμή που είπαν «ως εδώ», όταν αρνήθηκαν να ζήσουν ως υπάνθρωποι, να φάνε σκουληκιασμένο κρέας και να δεχτούν ταπεινώσεις και βία, εκείνη ακριβώς ήταν η στιγμή που γεννιόταν η Ιστορία.
Ετσι δίδαξαν πως κανένα καθεστώς δεν είναι ανίκητο. Ο τσαρισμός διέθετε στρατό, στόλο, αστυνομία και απεριόριστη εξουσία. Ομως άρχισε να κλονίζεται όταν οι ίδιοι οι άνθρωποι που τον στήριζαν συνειδητοποίησαν πως η αλληλεγγύη είναι ισχυρότερη από την καταστολή, και πως η δύναμη των καταπιεσμένων βρίσκεται στην ενότητά τους.
Σε μια εποχή όπου η λέξη «ειρήνη» ακούγεται συχνά αδύναμη μπροστά στους εξοπλισμούς και στις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, το αξεπέραστο αριστούργημα της 7ης Τέχνης, το «Ποτέμκιν», μας θυμίζει ότι η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου. Είναι η παρουσία δικαιοσύνης. Δεν μπορεί να υπάρξει διαρκής ειρήνη εκεί όπου κυριαρχούν η φτώχεια, η καταπίεση και η εκμετάλλευση.
Η ανθρωπιά, η αλληλεγγύη και η δικαιοσύνη παραμένουν οι μεγάλες ανεκπλήρωτες υποσχέσεις του σύγχρονου κόσμου.
Κάτι μας λένε ακόμη οι ναύτες της Μαύρης Θάλασσας
Τα σημερινά «Ποτέμκιν» δεν ταξιδεύουν στις θάλασσες. Βρίσκονται στις γειτονιές, στους χώρους εργασίας, στα πανεπιστήμια, στα κινήματα πολιτών, στους ανθρώπους που αρνούνται να αποδεχτούν ως φυσική την αδικία και ως δεδομένες την εκμετάλλευση, την ανισότητα, τη φτώχεια.
Κάποτε οι γενναίοι ναύτες της Μαύρης Θάλασσας ύψωσαν τη σημαία της αξιοπρέπειας απέναντι σε μια πανίσχυρη αυτοκρατορία. Σήμερα, κάθε συλλογική προσπάθεια για δικαιοσύνη, ισότητα και ειρήνη συνιστά ένα νέο «Ποτέμκιν». Οχι βέβαια για να βυθίσει αντιπάλους, αλλά για να ανοίξει νέους δρόμους, για να απελευθερώσει. Οι σύγχρονοι «ναύτες» παλεύουν να ενώσουν τους υπόλοιπους, γύρω από το διαχρονικό αίτημα ενός κόσμου χωρίς εκμετάλλευση, πολέμους και φόβο.
Αλλωστε ο πραγματικός πρωταγωνιστής στην ταινία του Αϊζενστάιν δεν ήταν ένας ήρωας. Ηταν το συλλογικό σώμα των ναυτών και του λαού. Η Ιστορία αλλάζει μόνο από τη δράση των πολλών.
Το «Ποτέμκιν» παραμένει ζωντανό πάνω από έναν αιώνα. Δεν είναι μόνο μια ιστορία εξέγερσης. Είναι μια ιστορία αξιοπρέπειας, συλλογικότητας, ελπίδας και πίστης ότι οι κοινωνίες μπορούν να αλλάξουν, όταν οι άνθρωποι αποφασίζουν να γίνουν πρωταγωνιστές της μοίρας τους.
Της
Σεμίνας Διγενή
Πηγή : Ριζοσπάστης 27-28 / 6 – 2026