ΙΣΤΟΡΙΑ
Η αλήθεια για το Ιράν, τους «μουλάδες» και τα «ανθρώπινα δικαιώματα», μέσα από το πρίσμα της Ιστορίας και ντοκουμέντων των σημερινών εισβολέων
| 1931 – Εγκαταστάσεις της «Anglo-Persian Oil Company» (μετέπειτα BP) στην Περσία (σημερινό Ιράν) |
«Η αλήθεια είναι το πρώτο θύμα κάθε πολέμου», λέει ένα γνωστό ρητό. Και αυτό είναι κάτι απολύτως κατανοητό και αναμενόμενο. Αλλωστε, ποιος αστός (ή πολιτικός του εκπρόσωπος) θα έβγαινε ποτέ δημόσια να παραδεχτεί ότι ο πόλεμος στην εποχή του ιμπεριαλισμού αποτελεί κομμάτι του DNA του ίδιου του εκμεταλλευτικού συστήματος του οποίου ηγείται ως τάξη; Ποιο καπιταλιστικό κράτος ή συμμαχία κρατών θα εμφάνιζε ποτέ το τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές και υλικούς πόρους που εν καιρώ πολέμου καλείται κάθε φορά να αναλάβει η εργαζόμενη πλειοψηφία, ως απαραίτητη θυσία για τα συμφέροντα των εκμεταλλευτών της στην αέναη διαπάλη τους για το όλο και μεγαλύτερο μερίδιο επί των παγκόσμιων πλουτοπαραγωγικών πηγών και αγορών;
Ετσι λοιπόν και στον σημερινό πόλεμο στο Ιράν, κανένας εκπρόσωπος ή συνειδητός / ασυνείδητος απολογητής των αντικρουόμενων καπιταλιστικών συμφερόντων στην περιοχή δεν θα παραδεχτεί ότι η σύγκρουση γίνεται για τα πετρέλαια, για τον έλεγχο των κρίσιμων εμπορικών και ενεργειακών δρόμων κ.ο.κ., στο φόντο των γενικότερων ανταγωνισμών και ανακατατάξεων στην παγκόσμια ιμπεριαλιστική πυραμίδα.
Αντ’ αυτού, τα πραγματικά αίτια του πολέμου επαναπροσδιορίζονται (ή τουλάχιστον επιχειρείται να επαναπροσδιοριστούν) προς «λαϊκή κατανάλωση», μέσα από ένα πιο «εξευγενισμένο» αφήγημα περί «δικαιωμάτων» και «ελευθεριών». Οι συνέπειές του εμφανίζονται ως ένα «παράπλευρο» τίμημα, που αξίζει και με το παραπάνω να πληρωθεί προκειμένου να ανατραπεί ένα καταπιεστικό καθεστώς. Οποιος, δε, αντιτίθεται στον πόλεμο, βαφτίζεται αυτόματα και αυτόχρημα ως οπαδός και υποστηρικτής ανελεύθερων καθεστώτων, της καταπίεσης των γυναικών κ.ο.κ., στην εκχυδαϊσμένη «λογική» του «αν δεν είσαι με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ είσαι με τους μουλάδες»1 («επιχείρημα» που αξιοποιήθηκε και κατά του ΚΚΕ, λόγω της στάσης του απέναντι στον πόλεμο).
| Μάης 1951 – Κινητοποίηση του Τουντέχ |
Η Ιστορία, ωστόσο, είναι αποκαλυπτική και αμείλικτη ως προς τα παραπάνω: Τόσο ως προς τα πραγματικά αίτια του πολέμου, όσο και ως προς το ποια πραγματική αξία – σήμερα και διαχρονικά – έχουν οι διάφορες επικλήσεις των καπιταλιστών γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ελευθερίες (στο Ιράν και γενικότερα).
Το ιστορικό υπόβαθρο
Το βασικό, θεμελιώδες ιστορικό υπόβαθρο των σύγχρονων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή εντοπίζεται εν πολλοίς – αν και όχι αποκλειστικά – στην ιδιαίτερη οικονομική και γεωστρατηγική της βαρύτητα (λόγω των άφθονων πλουτοπαραγωγικών πηγών της, των κρίσιμων θαλάσσιων και χερσαίων εμπορικών οδών της, της στρατηγικής της θέσης ανάμεσα σε 3 ηπείρους, του πολυπληθούς φτηνού εργατικού δυναμικού της κ.ο.κ.).
Οι ρίζες του βεβαίως ανατρέχουν αρκετά πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ωστόσο στο παρόν άρθρο θα επικεντρωθούμε στην περίοδο μετά το 1945, καθώς τότε ήταν που η Μέση Ανατολή αναδείχθηκε στον μεγαλύτερο εξαγωγέα προϊόντων πετρελαίου παγκοσμίως, αλλά και που οι ΗΠΑ εισήλθαν πιο δυναμικά στην περιοχή, αντικαθιστώντας τη Βρετανία ως ηγεμονική ιμπεριαλιστική δύναμη.
Εκείνη την εποχή, λοιπόν, η εκμετάλλευση της παραγωγής πετρελαίου γινόταν σχεδόν αποκλειστικά από 6 μονοπωλιακούς κολοσσούς βρετανικών και αμερικανικών συμφερόντων (κατά 50% και 45% αντίστοιχα) και ήταν κρίσιμη ως καύσιμη ύλη, τόσο για τις οικονομικές όσο και για τις στρατιωτικές ανάγκες του καπιταλιστικού κόσμου. Αρκεί να αναφέρουμε ενδεικτικά πως το 1950 η Μέση Ανατολή κάλυπτε τα 3/4 των απαιτήσεων της Δυτικής Ευρώπης σε πετρέλαιο, ενώ το διυλιστήριο του Αμπαντάν στο Ιράν ήταν το μεγαλύτερο στον κόσμο.2
| Φλεβάρης 1979 – Ο αγιατολάχ Χομεϊνί φτάνει από το Παρίσι στην Τεχεράνη |
Η ιεράρχηση της περιοχής ως προς τα στρατηγικά συμφέροντα και τις επιδιώξεις των ΗΠΑ στη δοσμένη περίοδο δεν είχε να κάνει τόσο με τις δικές τους ανάγκες σε πετρέλαιο (που τότε καλύπτονταν ακόμα από εγχώριες πηγές και από κράτη όπως η Βενεζουέλα), αλλά με τη γενικότερη οικονομική και στρατηγική σημασία που είχε ο έλεγχος της παγκόσμιας παραγωγής (τόσο στο πλαίσιο των αντιθέσεων εντός της ιμπεριαλιστικής πυραμίδας όσο και στη διεθνή αντιπαράθεση καπιταλισμού – σοσιαλισμού).
Η επίτευξη αυτού του ελέγχου περιλάμβανε μια ευρεία και πολύμορφη γκάμα μέσων πίεσης και παρεμβάσεων: Προπαγάνδα, πολιτικές δολοφονίες, προσεταιρισμό ή και εξαγορά πολιτικών – στρατιωτικών παραγόντων, αξιοποίηση παρακρατικών ομάδων ή ακόμα και ισλαμιστικών οργανώσεων για την άσκηση τρομοκρατικής βίας, εξουδετέρωση αντιπάλων, προβοκατόρικη υποκίνηση ταραχών κ.λπ.
Βεβαίως, πέραν και επιπλέον όλων αυτών υπήρχε και η επιλογή της στρατιωτικής επέμβασης, είτε άμεσα (με ίδιες στρατιωτικές δυνάμεις) είτε έμμεσα (στηρίζοντας μία μερίδα των εγχώριων αστικών δυνάμεων για την πραξικοπηματική ανατροπή και την αντικατάσταση μιας άλλης, λιγότερο «φιλικής» ή «συνεργάσιμης» που βρισκόταν στην κυβέρνηση). Ετσι έγινε π.χ. στη Συρία το 1949 και το 1957, στην Αίγυπτο το 1956, στον Λίβανο το 1958 κ.ο.κ.
Η ανατροπή του Μοσαντέκ το 1953
| 1977 – Ο Αμερικανός Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ υποδέχεται στον Λευκό Οίκο τον Σάχη του Ιράν |
Αυτό έγινε και στο Ιράν το 1953, όταν ΗΠΑ και Βρετανία, σε συνεργασία με ένα τμήμα της εγχώριας αστικής τάξης, του στρατού και με την υποστήριξη του τότε αγιατολάχ Κασανί, σχεδίασαν, χρηματοδότησαν και οργάνωσαν μέσω των μυστικών υπηρεσιών τους την πραξικοπηματική ανατροπή της κυβέρνησης του Μ. Μοσαντέκ. Ο Μοσαντέκ εξέφραζε ένα τμήμα της αστικής τάξης, που, ακόμα πιο εμφατικά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, επιδίωκε έναν πιο ανεξάρτητο διεθνή βηματισμό του Ιράν με μεγαλύτερο έλεγχο επί των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας. Ακολούθως, το 1951 προχώρησε στην κρατικοποίηση της μεγαλύτερης εταιρείας πετρελαίου στη χώρα (έως τότε βρετανικών συμφερόντων). Το βρετανικό εμπάργκο που επιβλήθηκε στο Ιράν ως αντίποινα γονάτισε την ιρανική οικονομία, πυροδοτώντας ευρύτατες κοινωνικές αντιδράσεις αλλά και αποξενώνοντας πολλούς από τους μέχρι πρότινος υποστηρικτές της κυβέρνησης Μοσαντέκ από τους κόλπους της εγχώριας αστικής τάξης.
Ετσι, δρομολογήθηκε η ανατροπή της, με βασικούς στόχους την αποκατάσταση του προηγούμενου ιδιοκτησιακού καθεστώτος στη βιομηχανία πετρελαίου και τη διασφάλιση μιας ισχυρής αστικής εξουσίας – σύμμαχο του καπιταλιστικού κόσμου – εν μέσω γενικότερων κοινωνικών αναταραχών. Πρόκειται για την περιβόητη «Επιχείρηση Ajax», για την οποία σχετική «Ακρως Απόρρητη» Εκθεση της CIA (αποχαρακτηρισθείσα το 2017) ανέφερε χαρακτηριστικά:3
| 1979 – Χέλμουτ Σμιτ, Τζίμι Κάρτερ, Ζισκάρ ντ’ Εστέν και Τζέιμς Κάλαχαν στη Σύνοδο της Γουαδελούπης συνομολόγησαν στο ότι δεν θα στήριζαν τον Σάχη |
«Στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου τη δεκαετία του 1950, η Ουάσιγκτον θεωρούσε τη Μέση Ανατολή γενικά και το Ιράν ειδικότερα ένα από τα σπουδαιότερα στρατηγικά τρόπαια στη γεωπολιτική και ιδεολογική της μάχη εναντίον της ΕΣΣΔ… Δύο ήταν τα στοιχεία που κατηύθυναν την αμερικανική εξωτερική πολιτική στην περιοχή του Κόλπου μεταπολεμικά: Το πετρέλαιο και ο φόβος μήπως η πολιτική αστάθεια θέσει σε κίνδυνο την πρόσβαση της (σ.σ. καπιταλιστικής) Δύσης σε αυτό». «Τα σοβαρά οικονομικά προβλήματα», λοιπόν, που είχαν προκαλέσει «ευρεία δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση» τότε του Ιράν, και η «αυξανόμενη δράση του Τουντέχ – του Κομμουνιστικού Κόμματος του Ιράν», συνηγόρησαν στην απόφαση για ανατροπή του Μοσαντέκ.
Οσο για το ποιος θα τον διαδεχόταν στην πρωθυπουργία (υπό τη βασιλεία πάντοτε του Σάχη του Ιράν Μ. Ρ. Παχλαβί), υπήρξαν δύο επιλογές: Ο αγιατολάχ Κασανί και ο στρατηγός Φ. Ζαχεντί. Εν τέλει επιλέχθηκε ο Ζαχεντί, καθώς παρά το γεγονός ότι «είχε συνεργαστεί με τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του πολέμου (…) ήταν ένθερμος αντικομμουνιστής» και «φιλικά διακείμενος προς τις ΗΠΑ και τη Βρετανία». Ο αγιατολάχ Κασανί δεν επικράτησε ως επιλογή, καθώς θεωρήθηκε πως στη δεδομένη συγκυρία δεν μπορούσε να αποτρέψει «μια σταδιακή γενική κατάρρευση του Ιράν, κάτι που ενδεχομένως θα οδηγούσε σε μια τελική ανάληψη της εξουσίας από το Τουντέχ». Παρ’ όλα αυτά, η «επιρροή των μουλάδων» επισημαινόταν ιδιαίτερα θετικά στην εν λόγω έκθεση ως καταλυτικός παράγοντας στην υποκίνηση και στο περιεχόμενο των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, τις οποίες στήριξε η CIA και τελικά οδήγησαν στην ανατροπή του Μοσαντέκ. Μετά την επιτυχία του πραξικοπήματος, ο Ζαχεντί ανέλαβε την πρωθυπουργία και ο Σάχης (που στη φωτιά των αναταραχών είχε διαφύγει προσωρινά στο εξωτερικό) επέστρεψε στο Ιράν, το οποίο θα τελούσε πλέον υπό μια μορφή αστικής δικτατορίας υπό την αιγίδα του θρόνου (βλ. στη συνέχεια).
Εκτιμώντας τα αποτελέσματα της «Επιχείρησης Ajax» η έκθεση της CIA επεσήμανε ότι «υπήρξε μια εκπληκτική νίκη για τη Δύση», καθώς «απέτρεψε με βεβαιότητα τη διολίσθηση του Ιράν στην πολιτική αβεβαιότητα» (κάτι που εκτιμώνταν ότι θα μπορούσε να το εκμεταλλευτεί δυνητικά το Κομμουνιστικό Κόμμα), «επέτρεψε μια γρήγορη διευθέτηση της αγγλο-ιρανικής διαμάχης για το πετρέλαιο», υπέρ των βρετανικών και αμερικανικών μονοπωλιακών συμφερόντων, και εξασφάλισε «με μίνιμουμ κόστος» για τις ΗΠΑ μια «φιλοδυτική και ισχυρά αντικομμουνιστική πολιτική (…) που θα διαρκούσε 26 χρόνια».
Ερωτηθείς σε συνέντευξη Τύπου το 1980 αν η αμερικανική επεμβατικότητα το 1953 «κυοφόρησε» τρόπον τινά την Ισλαμική Επανάσταση 2,5 δεκαετίες αργότερα, ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ θα απαντήσει πως όλα αυτά «αποτελούσαν αρχαία Ιστορία».
Οπως αποδείχθηκε από τα πράγματα, όμως, μόνο «περασμένα – ξεχασμένα» δεν ήταν, καθώς «η επιχείρηση (σ.σ. του 1953) ανέτρεψε έναν δημοφιλή, νόμιμα εκλεγμένο πρωθυπουργό (…) και επανέφερε τον Σάχη στον θρόνο του παράνομα (…) Η δράση των ΗΠΑ δημιούργησε μια δεξαμενή δυσαρέσκειας μεταξύ του ιρανικού πληθυσμού, η οποία συνέβαλε στις συνθήκες για την Ισλαμική Επανάσταση του αγιατολάχ Χομεϊνί το 1978 – 1979».
Η διακυβέρνηση του Σάχη
Η περίοδος διακυβέρνησης του Σάχη (1953 – 1979) παρουσιάζεται ακόμα και σήμερα από πολλά αστικά ΜΜΕ, δημοσιολόγους και αναλυτές στην Ελλάδα και διεθνώς ως μια περίπου «χρυσή περίοδος» «προόδου» και «δυτικοποίησης» του Ιράν. Πράγματι, την εν λόγω περίοδο εφαρμόστηκαν μια σειρά αστικοί εκσυγχρονισμοί: Δόθηκε έμφαση στην εκβιομηχάνιση, έγινε αγροτική μεταρρύθμιση, θεσπίστηκε το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι για τις γυναίκες κ.ά. Αυτό που εντέχνως παραλείπεται και αποσιωπάται στις σχετικές αναφορές είναι το γεγονός ότι όλες οι παρεμβάσεις που αφορούσαν την οικονομία είχαν ως βασικό κριτήριο (και ωφελημένο βεβαίως) τα συμφέροντα της ιρανικής αστικής τάξης, και όχι της εργαζόμενης λαϊκής πλειοψηφίας. Τα όσα δε «δικαιώματα» εμφανίζονταν να παραχωρούνται, επί της ουσίας ακυρώνονταν από την ίδια την αυταρχική φύση και λειτουργία του καθεστώτος.
Οπως αναφέρει ο R. Cottam (καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, πρώην στέλεχος της CIA και της αμερικάνικης πρεσβείας στο Ιράν τη δεκαετία του 1950), οι αστικοί εκσυγχρονισμοί του Σάχη «παρά τη δημοσιότητα που έλαβαν (…) είχαν πολύ χαμηλά ως προτεραιότητά τους την ικανοποίηση των βασικών αναγκών των φτωχότερων υπηκόων του. Η αγροτική μεταρρύθμιση», για παράδειγμα, «ωφέλησε κατά κύριο λόγο τους πλούσιους γαιοκτήμονες και τους επιχειρηματίες στην αγροτική οικονομία. Οι άκληροι και οι φτωχοί αγρότες αναγκάζονταν συχνά να μετοικήσουν στα μεγάλα αστικά κέντρα» ως φτηνό και αναλώσιμο εργατικό δυναμικό στις ανάγκες της αναπτυσσόμενης βιομηχανίας.4
Ταυτόχρονα, όπως καταδεικνύεται σε σχετική έκθεση της CIA το 1963, το σύστημα κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης του Ιράν ήταν απόλυτα ελεγχόμενο (με τους υποψηφίους, τόσο της πλειοψηφίας όσο και της «αντιπολίτευσης», να υπόκεινται στην έγκριση των ιρανικών δυνάμεων ασφαλείας – της περιβόητης SAVAK – ή και να ορίζονται απευθείας από τον Σάχη). Αλλά, ακόμα κι έτσι, η ιρανική Βουλή ελάχιστη σημασία είχε επί της ουσίας, καθώς πολύ συχνά ο Σάχης την αγνοούσε εντελώς, κυβερνώντας αδιαμεσολάβητα με βασιλικά διατάγματα.5
Ενα ακόμα στοιχείο που κρυβόταν πίσω από τη «δυτικότροπη» βιτρίνα του Ιράν ήταν η ύπαρξη ενός ιδιαίτερα σκληρού και στυγνά καταπιεστικού καθεστώτος, τα «εργαλεία τρόμου» του οποίου – κατά τον R. Cottam – «χτίστηκαν (…) με την άμεση ή έμμεση συνεργασία των δυτικών κυβερνήσεων και ιδιαίτερα των ΗΠΑ και του Ισραήλ».6 Δεκάδες χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι (έως και 125.000 σύμφωνα με μια εκδοχή) υποβάλλονταν συστηματικά στα πιο απάνθρωπα βασανιστήρια (από ηλεκτροσόκ, μαστιγώσεις έως και βιασμό), με αποτέλεσμα τον θάνατο πολλών εξ αυτών. Μόνο την τετραετία 1972 – 1976 πραγματοποιήθηκαν επισήμως πάνω από 300 εκτελέσεις, ενώ ακόμα περισσότεροι ήταν εκείνοι που δολοφονήθηκαν εν κρυπτώ από τις δυνάμεις Ασφαλείας, στη διάρκεια κάποιας επιχείρησης, δήθεν «προβάλλοντας αντίσταση», κ.ο.κ. Στο αποκορύφωμα της κρατικής καταστολής κατά τους 15 μήνες πριν την ανατροπή του Σάχη, οι νεκροί από τη βία του καθεστώτος υπολογίζονταν σε 65.000 – 70.000.7
Ερωτηθείς από δημοσιογράφο της γαλλικής εφημερίδας «Le Monde» για τη χρήση βασανιστηρίων στη χώρα του, ο Σάχης απάντησε κυνικά: «Γιατί να μην εφαρμόσουμε τις ίδιες μεθόδους που και εσείς οι Ευρωπαίοι έχετε εφαρμόσει; Τους πιο εξελιγμένους τρόπους βασανιστηρίων τους έχουμε μάθει από εσάς».8
Ο κυνισμός αυτός υπήρξε βεβαίως σαφώς πιο ειλικρινής απ’ ό,τι η υποκριτική καμπάνια των ΗΠΑ την ίδια περίοδο για τα ανθρώπινα δικαιώματα (με στόχο την ΕΣΣΔ). Πράγματι, κατά την επίσκεψή του στην Τεχεράνη τον Δεκέμβρη του 1977, ο Αμερικανός Πρόεδρος – και Δημοκρατικός – Τζ. Κάρτερ δεν «εντόπισε» κανένα έλλειμμα δικαιωμάτων και ελευθεριών στο Ιράν. Απεναντίας, υπήρξε ιδιαίτερα εγκωμιαστικός τόσο για τον Σάχη προσωπικά όσο και για το Ιράν γενικότερα (χαρακτηρίζοντάς το «νησίδα σταθερότητας σε μια από τις πιο ταραγμένες περιοχές του κόσμου παγκοσμίως»). Οπως σκωπτικά υπογράμμισε ο R. Cottam: «Οταν σήμερα (σ.σ. το 1980) γίνεται επισήμανση στα ανθρώπινα δικαιώματα, αυτό συνήθως έχει να κάνει με μια τακτική έκφραση πιο σημαντικών στρατηγικών συμφερόντων». Και το σημαντικό τότε ήταν ότι «υπό τη βασιλική δικτατορία» του Σάχη «υπήρχε πολύ μεγάλη επιχειρηματική ελευθερία και σεβασμός για τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα». Και, εν τέλει, τόσο τότε όσο και σήμερα αυτά είναι τα μόνα δικαιώματα και οι ελευθερίες που ενδιαφέρουν το κεφάλαιο και τους πολιτικούς του εκπροσώπους (ανεξαρτήτως ιδεολογικής, εθνικής, θρησκευτικής ή άλλης απόχρωσης).9
Το προοίμιο της ιρανικής εξέγερσης του 1978 – 1979
Η πολιτική επιρροή και ο κεντρικός ρόλος των θρησκευτικών παραγόντων στην ιρανική κοινωνία γενικά και στις κινητοποιήσεις ενάντια στη διακυβέρνηση του Σάχη (από ένα σημείο και μετά) ειδικότερα εδράζονταν σε μια σειρά λόγους. Η σχετική κοινωνικοπολιτική καθυστέρηση μεγάλων τμημάτων ιδιαίτερα της ιρανικής αγροτιάς, και ο κεντρικός ρόλος της θρησκευτικής ηγεσίας ως πυλώνα στήριξης της εκάστοτε εξουσίας διαχρονικά, είχαν δημιουργήσει για την τελευταία ένα ειδικό βάρος ως σημείο αναφοράς στην ιρανική κοινωνία. Ο ρόλος της αυτός, ελλείψει πολιτικών κομμάτων (που ήταν παράνομα), την είχε αναδείξει επίσης στα μάτια πολλών αγροτών αλλά και εργατών (που σε μεγάλο βαθμό ήταν πρώτης ή δεύτερης γενιάς αγρότες) όχι μόνο σε πνευματικούς αλλά και πολιτικούς ηγέτες – σε αποδέκτες και ταυτόχρονα εκφραστές των προβλημάτων και των αγωνιών τους.
Η θρησκευτική ηγεσία, αξιοποιώντας την κεντρική της θέση στην ιρανική κοινωνία, έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην ερμηνεία των αντιθέσεων που βίωναν οι λαϊκές μάζες και στη διαμόρφωση πολιτικού κριτηρίου.
Τα δεινά της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης «ερμηνεύονταν» στις λαϊκές μάζες με ηθικο-θρησκευτικούς όρους (γεγονός στο οποίο συνέτειναν η εκτεταμένη διαφθορά, ο έκλυτος τρόπος ζωής της οικονομικής και πολιτικής ηγεσίας της χώρας κ.λπ.). Ερμηνεύονταν επίσης ως «ξενόφερτα»: Ως το αποτέλεσμα της συνεχούς εγκληματικής παρεμβατικότητας των ΗΠΑ, του Ισραήλ και άλλων καπιταλιστικών κρατών (που παρουσιάζονταν ως εκφράσεις / όργανα του Σατανά).
Βεβαίως, η βασική γενεσιουργός αιτία των μαζικών λαϊκών κινητοποιήσεων που το 1978 – 1979 οδήγησαν στην ανατροπή του Σάχη ήταν οι ρωγμές που εμφανίστηκαν στην αστική διακυβέρνησή του με την εκδήλωση οικονομικής κρίσης το 1974. Η κρίση αυτή επιδείνωσε σημαντικά τις ζωές των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, πυροδοτώντας μαζικές και δυναμικές κινητοποιήσεις, που πλέον δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με την ωμή βία. Ταυτόχρονα, η αδυναμία της διακυβέρνησης του Σάχη να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τόσο την κρίση, όσο και τις κοινωνικές επιπτώσεις και αντιδράσεις από αυτήν, έστρεψε εναντίον του και πολλούς μέχρι πρότινος συμμάχους του στους κόλπους της εγχώριας αστικής τάξης.
Επομένως, στην ανατροπή του Σάχη μετείχε ένα ευρύτατο φάσμα κοινωνικών δυνάμεων: Εργάτες, αγρότες, φοιτητές, μικροαστικά στρώματα των πόλεων, τμήματα της αστικής τάξης και βεβαίως ο κλήρος. Οπως επίσης και πολιτικών δυνάμεων: Το Κομμουνιστικό Κόμμα (Τουντέχ), σοσιαλδημοκρατικές δυνάμεις, κοσμικοί και μη πολιτικοί εκπρόσωποι της αστικής τάξης, κ.ά.
Η συμμετοχή του Κομμουνιστικού Κόμματος του Ιράν χρήζει σίγουρα ιδιαίτερης μνείας, καθώς παρά το γεγονός ότι είχε πίσω του πάνω από 2 δεκαετίας βαθιάς παρανομίας και καταστολής, έπαιξε σημαντικό ρόλο στις μεγάλες εργατικές απεργίες της κρίσιμης εκείνης περιόδου (ειδικά στη βιομηχανία πετρελαίου), ενώ είχε επίσης διακριτή παρουσία στο φοιτητικό κίνημα και στο ένοπλο αντάρτικο (με δική του αντιστασιακή οργάνωση).10
Σε κάθε περίπτωση, όμως, ηγετική δύναμη στην ανατροπή του Σάχη ήταν η ιρανική αστική τάξη (παρά τις όποιες διαφορές στους κόλπους της). Η πρωτοπόρα συμμετοχή και δράση των εργατικών μαζών, και ο μικρός αλλά διακριτός ρόλος του Κομμουνιστικού Κόμματος στις κινητοποιήσεις αυτές, δεν άλλαζαν το γεγονός ότι η κοινωνική δύναμη που ηγούνταν και έδινε το στίγμα, το περιεχόμενο και τον προσανατολισμό στις εξελίξεις, ήταν θεμελιωδώς εχθρική προς τα συμφέροντά τους. Δυστυχώς, όντας εγκλωβισμένο στις θεωρητικές επεξεργασίες και τη στρατηγική της περιόδου, το Τουντέχ δεν μπόρεσε να το εκτιμήσει σωστά αυτό, χαρακτηρίζοντας την εξέγερση του 1978 – 1979 μια «εθνική δημοκρατική επανάσταση (…) με αντιιμπεριαλιστικά και λαϊκά χαρακτηριστικά». Γι’ αυτό και τα πρώτα χρόνια στήριξε το νέο ιρανικό καθεστώς υπό τον Χομεϊνί (στη λογική της συμμαχίας της εργατικής τάξης με την «εθνική αστική τάξη»).11
Το αποτέλεσμα της εξέγερσης
Η κυβέρνηση που προέκυψε ως αποτέλεσμα των γεγονότων του 1978 – 1979 ήταν επί της ουσίας το αποτέλεσμα ενός συμβιβασμού ανάμεσα από τη μια στο τμήμα αυτό των αστικών δυνάμεων που στήριζε τον Σάχη σε συμμαχία με τις ΗΠΑ και εν πολλοίς ήλεγχε ακόμη τον στρατό, και από την άλλη στο τμήμα εκείνο που ηγούνταν των κινητοποιήσεων διεκδικώντας ένα μεγαλύτερο μερίδιο διαχείρισης των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας και τη διεύρυνση των διεθνών συμμαχιών της. Ο συμβιβασμός αυτός, που βεβαίως ήταν ετεροβαρής υπέρ των δεύτερων (αντανακλώντας και τους αντίστοιχους μεταβαλλόμενους συσχετισμούς), κρίθηκε ωστόσο ως απαραίτητος προκειμένου να αποφευχθούν ένας μακρόχρονος εμφύλιος πόλεμος και μια κοινωνική αστάθεια, που ενδεχομένως θα έδινε τον χώρο σε εργατικές – λαϊκές δυνάμεις (υπό την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος) να αναλάβουν την πρωτοβουλία. Αλλωστε οι εξελίξεις στο Αφγανιστάν (με την ανακήρυξή του σε Λαϊκή Δημοκρατία) λίγους μήνες πριν ήταν ακόμα πολύ φρέσκες, τόσο για την ιρανική αστική τάξη όσο και για τους διεθνείς συμμάχους της (κυρίως τις ΗΠΑ).
Ο συμβιβασμός αυτός επετεύχθη τον Γενάρη του 1979, μέσα από μια σειρά άμεσες και έμμεσες συνομιλίες μεταξύ της κυβέρνησης Τζ. Κάρτερ και του Χομεϊνί (που τότε βρισκόταν εξόριστος στο Παρίσι). Οπως καταδεικνύεται από μερικώς αποχαρακτηρισμένες αμερικανικές πηγές το 2016, κόντρα στις δημόσιες τοποθετήσεις του, όπου αναφερόταν στις ΗΠΑ ως τον «μεγάλο Σατανά», «ο αγιατολάχ φλέρταρε με την κυβέρνηση Κάρτερ (…) εμφανίζοντας μια μελλοντική Ισλαμική Δημοκρατία ως συμβατή με τα αμερικανικά συμφέροντα». Οι ΗΠΑ, στη δεδομένη συγκυρία, εμφανίζονταν επίσης διατεθειμένες να αποδεχτούν ένα «αδέσμευτο Ιράν», ακόμα και θεοκρατικό, αρκεί να ήταν αντικομμουνιστικό και αντισοβιετικό. Αλλωστε, την ίδια περίοδο στήριζαν αντίστοιχες ισλαμικές φονταμενταλιστικές δυνάμεις στο γειτονικό Αφγανιστάν. Οπως διαβεβαίωσε τους Αμερικανούς ο Ι. Γιαζντί (στενός συνεργάτης του Χομεϊνί και κατοπινός υπουργός Εξωτερικών του Ιράν): «Η ρωσική κυβέρνηση είναι αθεϊστική και κατά της θρησκείας (…) Εσείς είστε Χριστιανοί και πιστεύετε στον Θεό (…) Είναι πιο εύκολο για εμάς να είμαστε κοντά σε εσάς παρά με τους Ρώσους».12
Το πρώτο «πράσινο φως» για την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν δόθηκε κατά τη Διάσκεψη της Γουαδελούπης (4-7/1/1979), όπου οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Γαλλίας, της Μ. Βρετανίας και της Γερμανίας συνομολόγησαν στο ότι δεν θα στήριζαν τον Σάχη. Τρεις βδομάδες αργότερα (και αφού είχαν ολοκληρωθεί οι προαναφερθείσες διαβουλεύσεις με τις ΗΠΑ), ο Χομεϊνί μεταφέρθηκε με αεροπλάνο των γαλλικών κρατικών αερογραμμών από το Παρίσι (όπου φιλοξενούνταν, με πλήρη προβολή και διευκόλυνση στη μετάδοση των θέσεων και απόψεών του) στην Τεχεράνη. Με άλλα λόγια, το ευρωατλαντικό ιμπεριαλιστικό μπλοκ συναίνεσε στην καθεστωτική αλλαγή στο Ιράν το 1979 και τη διευκόλυνε, εκτιμώντας πως ήταν μακράν προτιμότερη από μια άλλη ενδεχόμενη – ταξικά εχθρική – προοπτική.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1983 (και παρά την όξυνση των σχέσεων ΗΠΑ – Ιράν μετά την κατάληψη της αμερικάνικης πρεσβείας στην Τεχεράνη τον Νοέμβρη του 1979) «οι ΗΠΑ βοήθησαν την Τεχεράνη να εντοπίσει τον κίνδυνο της μαζικής διείσδυσης μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος Τουντέχ και άλλων Σοβιετικών ή φιλο-Σοβιετικών στελεχών της χώρας στην κυβέρνηση. Αξιοποιώντας αυτήν την πληροφόρηση, η κυβέρνηση Χομεϊνί έλαβε μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των μαζικών εκτελέσεων, που κυριολεκτικά αφάνισαν τη φιλο-Σοβιετική υποδομή στο Ιράν».13 Οπως κυνικά παρατήρησε ο N. Barrington (αξιωματούχος της βρετανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη εκείνη την περίοδο) σε τηλεγράφημά του προς το Foreign Office, «τα βασανιστήρια της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι πολύ πιο αποτελεσματικά από ό,τι του Σάχη». Η Μ. Βρετανία συνέδραμε επίσης στο αντικομμουνιστικό πογκρόμ, κοινοποιώντας κρίσιμες πληροφορίες των μυστικών υπηρεσιών της στο ιρανικό καθεστώς. Αλλά, όπως έγραψε αργότερα ο Barrington στην αυτοβιογραφία του, όλα δικαιολογούνταν μπροστά στα συμφέροντα των καπιταλιστών: «Μπορούσε να βγει χρήμα» («there was money to be made») στο Ιράν.14 Πάνω από 10.000 στελέχη, μέλη και υποστηρικτές του Κομμουνιστικού Κόμματος συνελήφθησαν και βασανίστηκαν άγρια εκείνη την περίοδο.
Οσον αφορά το ίδιο το Τουντέχ, αργότερα θα σημειώσει αυτοκριτικά πως «δυστυχώς (…) το Κόμμα, για διάφορους λόγους, συμπεριλαμβανομένων του γεγονότος ότι έδινε υπερβολική προσοχή στην ενότητα με ένα τμήμα της κυβέρνησης και του ρόλου του στο ενιαίο λαϊκό μέτωπο, που με τη σειρά του είχε ως αποτέλεσμα το Κόμμα να διαχωρίζει τις πολιτικές του Χομεϊνί από την υπόλοιπη άρχουσα τάξη και να μη λαμβάνει υπόψη τις αντικομμουνιστικές τάσεις του Χομεϊνί και των οπαδών του, δεν μπόρεσε να κάνει τις απαραίτητες αλλαγές στην πολιτική του».15
Η στήριξη των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν τη δεκαετία του 1980
Η συνδρομή στην αντιμετώπιση του εσωτερικού ταξικού εχθρού υπήρξε όμως μία μόνο πτυχή της πολύμορφης στήριξης των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στο Ιράν τη δεκαετία του 1980. Δεν θα ήταν υπερβολή να πει κανείς πως ΗΠΑ και Ισραήλ κυριολεκτικά διέσωσαν το ισλαμικό αστικό καθεστώς στην πιο κρίσιμη στιγμή του. Αποχαρακτηρισμένη έκθεση της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ την εν λόγω περίοδο ανέφερε χαρακτηριστικά: «Η ιρανική ηγεσία βρίσκεται αντιμέτωπη με τις πιο δύσκολες προκλήσεις (…) Η δημοφιλία του καθεστώτος έχει μειωθεί σημαντικά (…) κυρίως λόγω (…) του πολέμου (σ.σ. με το Ιράκ, 1980 – 198816) και της συνεχιζόμενης εφαρμογής ισλαμικών κοινωνικών πολιτικών σε έναν πληθυσμό που όλο και περισσότερο αρνείται να δεχθεί τέτοια σκληρά μέτρα (…) Αν δεν αντιστραφεί η επιταχυνόμενη οπισθοδρόμηση στις στρατιωτικές, πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις, το καθεστώς του Χομεϊνί θα αντιμετωπίσει σοβαρή αστάθεια (…) με τη συμμετοχή όλο και περισσότερο των χαμηλότερων κοινωνικά στρωμάτων».17
«Η εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία ενός ανεξάρτητου, έστω και Ισλαμικού επαναστατικού Ιράν», τονιζόταν σε άλλο έγγραφο της CIA, κρινόταν ως «απαραίτητη για τη στρατηγική μας γύρω από την ασφάλεια της Νοτιοδυτικής Ασίας». Επομένως, «η ενίσχυση της ικανότητας της κεντρικής κυβέρνησης (σ.σ. του Ιράν) να αντιμετωπίσει (…) εκείνους που απειλούν τη διαδικασία εδραίωσης της πολιτικής σταθερότητας και της ανοικοδόμησης της οικονομίας» ήταν σημαντική για τα αμερικανικά συμφέροντα. Η ενίσχυση αυτή περιλάμβανε τη διευκόλυνση από τη μεριά των αμερικανικών μονοπωλιακών ομίλων στην πρόσβαση του καθεστώτος στις διεθνείς – και ειδικά στις αμερικανικές – αγορές για την προμήθεια των αναγκαίων ανταλλακτικών και της τεχνογνωσίας στην παραγωγή πετρελαίου, στη βιομηχανία γενικότερα, στις τηλεπικοινωνίες κ.λπ.18
Ιδιαίτερης μνείας, όμως, χρήζει η κρίσιμη στήριξη του ιρανικού καθεστώτος και του αναδιαμορφωμένου στρατού του (των λεγόμενων «Φρουρών της Επανάστασης») σε πολεμικό υλικό. Μία στήριξη που ξεκίνησε ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, παρά το γεγονός ότι επισήμως οι ΗΠΑ είχαν επιβάλει εμπάργκο όπλων στο Ιράν και παρά τις βαρύγδουπες δημόσιες δηλώσεις διά στόματος του Αμερικανού Προέδρου – των Ρεπουμπλικάνων αυτήν τη φορά – Ρ. Ρέιγκαν περί «τρομοκρατικού καθεστώτος» και άλλα τέτοια.19 Οπως αναφέρει σχετικό ρεπορτάζ των «New York Times», «το Ιράν τότε είχε απεγνωσμένα ανάγκη από όπλα και ανταλλακτικά για το αμερικανικής κατασκευής οπλοστάσιό του», προκειμένου να μπορέσει να διεξάγει με αποτελεσματικότητα τον πόλεμο με το Ιράκ. Και καθώς οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να τα πουλήσουν φανερά μέσα από επίσημους διαύλους στο Ιράν, αξιοποίησαν ως προς αυτό …το Ισραήλ! Και πράγματι, το Ισραήλ ανέλαβε να προμηθεύει το ιρανικό καθεστώς με «κάποια από τα πιο εξελιγμένα όπλα του αμερικανού οπλοστασίου», αξίας σχεδόν 2 δισ. δολαρίων ανά έτος.20
Οπως σημειώνεται σε επίσημη έκθεση των ΗΠΑ το 1987, «το Ισραήλ είχε σημαντικό συμφέρον στη διατήρηση σχέσεων με το Ιράν και στην προώθηση της δικής του βιομηχανίας όπλων. Η πώληση όπλων στο Ιράν εξυπηρετούσε και τα δύο. Επιπλέον, προσέφερε τα μέσα ενίσχυσης του Ιράν απέναντι σε έναν παλιό εχθρό του Ισραήλ, το Ιράκ» (το Ιράκ τότε υπήρξε ένας από τους βασικότερους υποστηρικτές του παλαιστινιακού απελευθερωτικού κινήματος – της PLO – καθώς τους συνέδεαν τόσο θρησκευτικοί – όντας Σιίτες – όσο και πολιτικοί δεσμοί21). Επιπλέον, η αστική τάξη του Ισραήλ επιδίωκε «να καθιερώσει το Ισραήλ ως τον μόνο πραγματικό στρατηγικό εταίρο των ΗΠΑ στην περιοχή (…) Το Ιράν χρειαζόταν απελπισμένα τα όπλα από το Ισραήλ» και «το Ισραήλ ήταν παραπάνω από πρόθυμο να παρέχει αυτά τα όπλα στο Ιράν». Το 1985 – 1987 οι ΗΠΑ ενεπλάκησαν ακόμα πιο βαθιά και άμεσα στην παράνομη προμήθεια όπλων στο Ιράν, αξιοποιώντας επιπρόσθετα τα «μαύρα» κεφάλαια που προέκυπταν από την όλη επιχείρηση για τη στήριξη της ένοπλης οργάνωσης «Κόντρας» κατά της προοδευτικής κυβέρνησης των Σαντινίστας στη Νικαράγουα.22 Πρόκειται για το περιβόητο σκάνδαλο (καθώς δεν είχε την επίσημη έγκριση του Κογκρέσου και τυπικά παραβίαζε μια σειρά νόμους των ΗΠΑ) «Ιράν – Κόντρας», που αποκαλύφθηκε τυχαία το 1987.
Συμπερασματικά
Σήμερα, τόσες δεκαετίες μετά, η περιοχή της Μέσης Ανατολής γενικά, ο Περσικός Κόλπος και το Ιράν ειδικότερα, συνεχίζουν να βρίσκονται στο επίκεντρο των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων και πολέμων. Οι θεμελιώδεις λόγοι παραμένουν ίδιοι: Ο έλεγχος και η εκμετάλλευση αυτής της εξαιρετικά σημαντικής – οικονομικά και γεωστρατηγικά – γωνιάς του κόσμου. Οι μέθοδοι των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων (η προπαγάνδα, η υπονόμευση εκ των έσω κ.ο.κ.) επίσης παραμένουν λίγο – πολύ ίδιες στην ουσία τους, κι ας έχουν εξελιχθεί τεχνολογικά ως προς τα μέσα τους. Ιδια παραμένουν, τέλος, τα θύματα αυτής πολιτικής: Ο εργαζόμενος λαός, που κάθε φορά γίνεται κρέας στα κανόνια των αντιμαχόμενων εκμεταλλευτών του (και των διεθνών συμμάχων τους).
Τα ισχυρά καπιταλιστικά κράτη (κυρίως οι ΗΠΑ και η Βρετανία, αλλά όχι μόνο) στήριξαν και συνεχίζουν να στηρίζουν πολύμορφα και ποικιλοτρόπως μια σειρά αυταρχικά – θεοκρατικά και μη – καθεστώτα στη Μέση Ανατολή. Οπως καταδεικνύεται από την ίδια την Ιστορία, κανείς από όλους εκείνους που σήμερα «κόπτονται» για την «τυραννική διακυβέρνηση των μουλάδων» στο Ιράν δεν είχε ενδοιασμούς διαχρονικά στο να τους εργαλειοποιεί ή να συμμαχεί μαζί τους όταν αυτό τους εξυπηρετούσε στην ανάμειξή τους στα εσωτερικά μιας χώρας, στο ανεβοκατέβασμα κυβερνήσεων, στην καταστολή και εξουδετέρωση ριζοσπαστικών – προοδευτικών δυνάμεων ή στη γενικότερη διαπάλη με το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα (και ειδικά την ΕΣΣΔ). Ακολούθως, οι «μουλάδες» μετατρέπονταν – και μάλιστα με ιδιαίτερη ευκολία – από «καλοί» σε «κακοί», ανάλογα με το πώς εξυπηρετούσαν ή εντάσσονταν κάθε φορά στους σχεδιασμούς τους.
Η επίκληση στα ανθρώπινα δικαιώματα δεν αποτελούσε ποτέ κάτι παραπάνω από ένα εύηχο πρόσχημα για επέμβαση. Αλλωστε, με την άμεση συνεργία ή έμμεση ανοχή των καπιταλιστικών κρατών της Δύσης εφαρμόστηκαν τα πιο απάνθρωπα βασανιστήρια στο Ιράν (είτε επί Σάχη είτε επί Χομεϊνί). Καμία ανάλογη «ευαισθησία» δεν υπήρξε για τους χιλιάδες βασανισθέντες, φυλακισθέντες και εκτελεσθέντες κομμουνιστές. Οπως καμία ανάλογη «ευαισθησία» δεν υπήρξε για άλλα σύμμαχα κράτη της Μέσης Ανατολής, με παρόμοιο ή και χειρότερο ιστορικό καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ακόμα και σε σχέση με τη θέση των γυναικών, το Ιράν (σύμφωνα έστω και με αυτά τα ελλιπή και προβληματικά μέτρα και σταθμά του ΟΗΕ) βρίσκεται πιο πάνω στον παγκόσμιο «δείκτη ανισότητας φύλων» (στην 123η θέση) σε σχέση με μια σειρά συμμάχους των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή, όπως η Συρία (127η θέση), το Πακιστάν (145η θέση) και το Ιράκ (148η θέση).23
Το ζήτημα δεν είναι αφενός θρησκευτικό. Τα καταπιεστικά καθεστώτα της Μέσης Ανατολής δεν είναι καταπιεστικά γιατί η κυρίαρχη θρησκεία είναι το Ισλάμ. Αλλωστε και ο Χριστιανισμός -ιδιαίτερα ο Καθολικισμός – έχει υπάρξει φορέας διάχυσης της γυναικείας ανισοτιμίας και καταπίεσης. Η θρησκεία αξιοποιείται από τις αστικές τάξεις ως όχημα εξουσίας και καταπίεσης με τον ίδιο λίγο – πολύ τρόπο παντού στον κόσμο διαχρονικά (κι ας έχει υποχρεωθεί ανά καιρούς και ανά τόπους σε απαραίτητους εκσυγχρονισμούς). Το Ιράν είναι ένα καπιταλιστικό κράτος. Ο Χομεϊνί μπορεί να διακήρυττε το 1988 πως η Ισλαμική Δημοκρατία είχε σκοπό «το ξερίζωμα (…) του Σιωνισμού, του καπιταλισμού και του κομμουνισμού», ωστόσο το 2020 το Ιράν είχε 250.000 εκατομμυριούχους (περισσότερους απ’ ό,τι η Σαουδική Αραβία), κατατασσόμενο στη 14η θέση παγκοσμίως. Και αυτό την ίδια στιγμή που σύμφωνα με τις ίδιες τις ιρανικές αρχές 1 στους 4 Ιρανούς (20.000.000 άνθρωποι) ζούσε σε συνθήκες «ακραίας φτώχειας».24
Εν κατακλείδι, αν κάτι έχει αποδειχθεί ξανά και ξανά στην Ιστορία του Ιράν, της Μέσης Ανατολής και γενικότερα, είναι ότι μόνο οι ίδιοι οι λαοί μπορούν να σώσουν τον εαυτό τους. Οχι υπό την ηγεσία της μίας ή της άλλης μερίδας των εκμεταλλευτών τους, της αστικής τάξης, ούτε βεβαίως σε συμμαχία με το α’ ή β’ ιμπεριαλιστικό μπλοκ. Μόνο με τη δική τους, ταξική, επαναστατική πάλη μπορούν να κατακτήσουν την πραγματική τους απελευθέρωση, με μοναδικό αληθινό σύμμαχο και συμπαραστάτη τους τη διεθνιστική αλληλεγγύη των άλλων λαών που αγωνίζονται.
Παραπομπές:
1. Ο όρος «μουλάς» αναφέρεται κατά βάση στους χαμηλόβαθμους κληρικούς του Ισλάμ. Ωστόσο συχνά χρησιμοποιείται υποτιμητικά ως γενική αναφορά στο σύνολο των θρησκευτικών εκπροσώπων του Ισλάμ.
2. Αναστάσης Γκίκας, «Το Παλαιστινιακό Ζήτημα», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2025, σελ. 142 – 143.
3. Scott A. Koch, «The CIA and the fall of the Iranian Prime Minister Mohammad Mosaddeq, August 1953», History Staff of the CIA, Washington, June 1998, σελ. 1 – 84.
4. Richard Cottam, «Human rights in Iran under the Shah», στο Case Western Reserve Journal of International Law, τεύχος 12, αρ.1, 1980, σελ. 127.
5. CIA, «Special Report. Shah’s reforms to be given election test in Iran», 6/9/1963 (CIA-RDP79-00927A004200010003-4).
6. Richard Cottam, ό.π., σελ. 121.
7. Richard Cottam, ό.π., σελ. 127, 136, και Amnesty International Briefing, Iran, November 1976, σελ. 8 – 10.
8. «Le Monde», 1/10/1976.
9. Για την ομιλία του Τζ. Κάρτερ βλ. https://vandvreader.org/jimmy-carter-toasts-the-shah-31-december-1977/, Richard Cottam, ό.π., σελ. 128 και 132.
10. Brief History of the Tudeh Party of Iran (https://www.tudehpartyiran.org/en/1993/03/31/brief-history-of-the-tudeh-party-of-iran/) και CIA, «Iran: Recent Tudeh Party activity», April 1980 (CIA-RDP81B00401R000500110043-1).
11. Brief History of the Tudeh Party of Iran, ό.π.
12. BBC, «Two weeks in January: America’s secret engagement with Khomeini» (https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160).
13. «Report of the President’s Review Board», February 26, 1987, Appendix B.
14. «Telegram from Nicholas Barrington to the Foreign Office», 9/5/1983 (National Archives), και Nicholas Barrington, «Envoy: A Diplomatic Journey», εκδ. «Bloomsbury Publishing», 2013.
15. Brief History of the Tudeh Party of Iran, ό.π.
16. Ειδικό ενδιαφέρον έχει η παρατήρηση της CIA το 1983 ότι ο πόλεμος με το Ιράκ υπήρξε «συνέχεια των ιρανικών γεωπολιτικών συμφερόντων από την εποχή του Σάχη». Και δεν ήταν η μόνη περίπτωση [CIA, «Iran: Outlook for the Islamic Republic», 24/5/1983, σελ. 17 (CIA-RDP86T00302R000801310007-5)].
17. NSA, «National Security Decision Directive 92: US Policy toward Iran» (NSA Archives).
18. CIA, «National Security Decision Directive: Policy toward Iran» (CIA-RPD84B00049R000400770006-3).
19. «New York Times» 1/7/1985.
20. «New York Times» 8/12/1991.
21. Στην εξουσία στο Ιράκ τότε ήταν το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα του Μπάαθ.
22. «Report of the President’s Review Board», February 26, 1987, σελ. 21, 22 και 37.
23. UN, Human Development Report (2025), Gender Inequality Index (https://hdr.undp.org/sites/default/files/2025_HDR/HDR25_Statistical_Annex_GII_Table.pdf).
24. «New York Times» 23/7/1988, World Wealth Report 2021, σελ. 8 – 9, «Poverty doubled in Iran in one year – Welfare Ministry», Iran International Newsroom, 2/1/2023.
Του
Αναστάση ΓΚΙΚΑ*
*Ο Αν. Γκίκας είναι μέλος του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ
Πηγή : Ριζοσπάστης 21 – 22/ 3 – 2026
Σελ. 12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940/40
Copyright © 1997-2026 ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚΕ
Καμία θυσία για τους πολέμους των ιμπεριαλιστών – Εξω η Ελλάδα από τον πόλεμο
1. Το ΚΚΕ απευθύνει στην εργατική τάξη, σε όλο τον λαό και τη νεολαία, ένα πλατύ κάλεσμα αγωνιστικής εγρήγορσης και δράσης. Να σημάνει παντού συναγερμός. Για να εκφραστεί και να δυναμώσει η εναντίωση στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και την επικίνδυνη εμπλοκή της χώρας μας σε αυτόν. Για να μη γίνει η χώρα μας στόχος αντιποίνων. Για να μην πληρώσει ο λαός και τα παιδιά του τις συνέπειες του πολέμου. Το «εθνικό συμφέρον», που επικαλείται η κυβέρνηση και τα παπαγαλάκια της για να δικαιολογήσει τη συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο, είναι ψευδεπίγραφο. Δεν έχει καμία σχέση με το πραγματικό εργατικό – λαϊκό συμφέρον και την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας, αλλά σχετίζεται με τη συμμετοχή του ελληνικού κεφαλαίου στη «μοιρασιά» και τη «λεία» του πολέμου. Καμία θυσία για τα κέρδη των καπιταλιστών και των συμμάχων τους, καμία θυσία για το ξαναμοίρασμα του κόσμου, που «γράφεται» πάντα με το αίμα των λαών.
2. Η νέα στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, που έχει ως θύμα τον ιρανικό λαό, ακόμη και μικρά παιδιά, δεν έχει καμία σχέση με τα γελοία και ανυπόστατα προσχήματα που χρησιμοποιούν οι ιμπεριαλιστές. Αλλωστε, οι ίδιοι που μιλούν για τη «δημοκρατία στο Ιράν» και την «καταστροφή του πυρηνικού του προγράμματος», υποστηρίζουν αυταρχικά και θεοκρατικά καθεστώτα, όπως στη Σαουδική Αραβία και τα κράτη του Κόλπου, τους τζιχαντιστές στη Συρία και τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, ενώ επεκτείνουν το δικό τους πυρηνικό οπλοστάσιο. Τα ίδια ή παρόμοια προσχήματα χρησιμοποιήθηκαν από τον αμερικανοΝΑΤΟικό ιμπεριαλισμό για να δικαιολογηθούν οι στρατιωτικές επεμβάσεις και οι μακροχρόνιοι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι σε Αφγανιστάν, Ιράκ, Συρία, Λιβύη κ.λπ., με την κατάσταση σήμερα να είναι ακόμη χειρότερη για τους λαούς αυτών των χωρών. Πραγματικός στόχος είναι ο έλεγχος του πετρελαίου και των άλλων πλουτοπαραγωγικών πηγών, των ενεργειακών και εμπορικών δρόμων μιας ευρύτερης περιοχής, στο πλαίσιο του ανταγωνισμού με την Κίνα, που διατηρεί στρατηγικές σχέσεις με το Ιράν, και με τον κινεζικό «δρόμο του μεταξιού». Είναι το σχέδιο για τη «νέα Μέση Ανατολή», στο πλαίσιο του οποίου συνεχίζεται και η γενοκτονία σε βάρος του Παλαιστινιακού λαού, η μετατροπή της Γάζας σε αμερικανοϊσραηλινό προτεκτοράτο, η σφαγή του λαού του Λιβάνου.
3. Ο σχεδιασμός των ΗΠΑ υπηρετεί τη στρατηγική του «ζωτικού χώρου» για να διατηρήσουν την ηγετική θέση στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα. Η επέμβαση στη Βενεζουέλα, οι απειλές στην Κούβα, η προσπάθεια προσάρτησης της Γροιλανδίας κ.λπ. εντάσσονται σε αυτήν τη στρατηγική. Η μάχη για την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα ανάμεσα σε ΗΠΑ και Κίνα, που εκδηλώνεται σε ένα συνεχώς διευρυνόμενο πεδίο αντιπαραθέσεων, περιλαμβάνει την εναλλαγή διπλωματικών και πολεμικών μέσων, τους «εμπορικούς πολέμους», την προσπάθεια απόσπασης δυνάμεων από το αντίπαλο στρατόπεδο κ.λπ. Επιβεβαιώνεται για μια ακόμη φορά ότι «ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα, στρατιωτικά μέσα», καταρρίπτοντας τις αυταπάτες όσων μιλάνε για «επιστροφή της πολιτικής και της διπλωματίας, του διεθνούς δικαίου» ως τρόπο επίλυσης των διαφορών. Το διεθνές δίκαιο, που διαμορφώθηκε σε άλλες συνθήκες, με καθοριστική την παρέμβαση της Σοβιετικής Ενωσης και του σοσιαλιστικού συστήματος, έχει γίνει «κουρελόχαρτο» και οι εκπρόσωποι των ιμπεριαλιστικών κέντρων το επικαλούνται μόνο όταν εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους.
4. Ποιοτικό στοιχείο των εξελίξεων είναι τα μεγάλης έκτασης αντίποινα από τη μεριά του Ιράν σε υποδομές των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στις γειτονικές χώρες. Στο πλαίσιο αυτό, οι βρετανικές βάσεις στην Κύπρο και οι αμερικανικές βάσεις στην Ελλάδα γίνονται στόχοι αντιποίνων. Ο κίνδυνος ανάφλεξης και γενίκευσης του πολέμου είναι παραπάνω από υπαρκτός, σε μια περίοδο που μαίνεται για 4 και πλέον χρόνια ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος στην Ουκρανία και πολλαπλασιάζονται διαρκώς οι πολεμικές εστίες και τα μέτωπα στην ευρύτερη περιοχή και σε όλο τον κόσμο. Το ενδεχόμενο αυτά τα μέτωπα να διασταυρωθούν και να συγχρονιστούν ακόμη περισσότερο επιβεβαιώνει την εκτίμηση της Πολιτικής Απόφασης του 22ου Συνεδρίου του ΚΚΕ ότι «για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο βρισκόμαστε τόσο κοντά σε έναν Γ’ Παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό Πόλεμο».
5. Η Ελλάδα εμπλέκεται ενεργά στον πόλεμο, με ευθύνη της κυβέρνησης της ΝΔ και των άλλων κομμάτων του ευρωατλαντισμού. Υιοθετεί τα προσχήματα της στρατιωτικής επίθεσης στο Ιράν, μετατρέπει τη χώρα σε ορμητήριο πολέμου μέσω των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στην Ελλάδα, θέτει τις ένοπλες δυνάμεις στην υπηρεσία των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ, του Ισραήλ. Είναι ψευδές και παραπλανητικό το κυβερνητικό επιχείρημα ότι η Ελλάδα δεν εμπλέκεται στον πόλεμο, επειδή δήθεν δεν εξαπολύονται απευθείας επιθέσεις στο Ιράν από τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις που βρίσκονται στη χώρα μας. Η Σούδα και οι άλλες βάσεις των ΗΠΑ στην Ελλάδα έχουν αναβαθμισμένο ενεργητικό ρόλο στην προετοιμασία και υποστήριξη των επιθέσεων με διάφορους τρόπους, όπως η συγκέντρωση και μεταφορά προσωπικού, ο εφοδιασμός και η μεταφορά πολεμικού υλικού, ο ελλιμενισμός πολεμικών πλοίων και ο εξοπλισμός τους με πυραύλους, οι τηλεπικοινωνίες κ.λπ. Αντίστοιχες διευκολύνσεις παρέχουν κι άλλες χώρες, όπως η Ισπανία, την οποία τα κόμματα της σοσιαλδημοκρατίας εμφανίζουν ως παράδειγμα «μη εμπλοκής». Οσοι, ιδιαίτερα από τα κόμματα της βολικής αντιπολίτευσης, μιλάνε για έναν «άλλο ρόλο» των βάσεων, μη επιθετικό και πολεμικό, λένε ασύστολα ψέματα και θέλουν απλά να κρύψουν ότι οι κυβερνήσεις ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ έχουν βάλει φαρδιά πλατιά την υπογραφή τους στην εγκατάσταση και επέκταση των βάσεων στην Ελλάδα.
6. Εξίσου παραπλανητικός και ξεδιάντροπος είναι ο ισχυρισμός της κυβέρνησης ότι η αποστολή αεροσκαφών και φρεγατών στην Κύπρο έγινε για την «προστασία του κυπριακού ελληνισμού» και είναι «πράξη αμυντική». Ο ισχυρισμός καταρρίπτεται από το γεγονός ότι εδώ και χρόνια ελληνικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται στη Σαουδική Αραβία και την Ερυθρά Θάλασσα για να περιφρουρούν τα συμφέροντα των εφοπλιστών και των ομίλων της Ενέργειας, ενώ λίγες μέρες μετά την Κύπρο, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την παροχή στρατιωτικής συνδρομής στη Βουλγαρία. Τα στρατιωτικά μέσα που στάλθηκαν στην Κύπρο δεν προορίζονται για την προστασία του κυπριακού λαού, αλλά για την υπεράσπιση των βρετανικών βάσεων και των αμερικάνικων υποδομών στην Πάφο, για την παροχή βοήθειας στο κράτος του Ισραήλ. Είναι ενταγμένα στο σχέδιο ΝΑΤΟποίησης του νησιού, το οποίο εμφανίζει ως «προστάτες» της Κύπρου αυτούς που ευθύνονται για την τουρκική εισβολή και κατοχή κι εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους για τον κυπριακό λαό. Την ίδια στιγμή δίνει άλλοθι στην ενίσχυση τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων στα Κατεχόμενα. Βήμα βήμα προωθούνται διχοτομικές λύσεις στην Κύπρο υπό ΝΑΤΟική ομπρέλα. Είναι ο σχεδιασμός ανάδειξης της Κύπρου ως «αβύθιστου αεροπλανοφόρου», ενώ οι μονοπωλιακοί όμιλοι έχουν «βάλει στο μάτι» τα ενεργειακά κοιτάσματα στην περιοχή.
7. Η εμπλοκή της χώρας στους επικίνδυνους σχεδιασμούς των ΗΠΑ – ΝΑΤΟ – ΕΕ – Ισραήλ είναι «τρόπος ύπαρξης» για την ελληνική αστική τάξη, τον ελληνικό καπιταλισμό. Επιβεβαιώνεται ότι πολεμική εμπλοκή και μπίζνες πάνε πακέτο. Αυτό κρύβεται πίσω από τη λεγόμενη γεωστρατηγική αναβάθμιση της χώρας. Είναι στην πραγματικότητα η αναβάθμιση της θέσης και της κερδοφορίας του ελληνικού κεφαλαίου. Για να αναβαθμιστούν οι επιχειρηματικοί όμιλοι στον ενεργειακό χάρτη πρέπει η Ελλάδα να «χωθεί μέχρι τον λαιμό» στον ενεργειακό πόλεμο και τις πολεμικές συγκρούσεις. Για να θησαυρίζουν οι Ελληνες εφοπλιστές από τα ναύλα που εκτοξεύονται σε κάθε αναταραχή, παίζουν τη ζωή τους «κορόνα γράμματα» οι ναυτεργάτες. Για να κάνουν χρυσά συμβόλαια οι πολεμικές βιομηχανίες και οι κατασκευαστικοί όμιλοι στέλνονται οπλικά συστήματα στην Ουκρανία και στρατός στη Γάζα.
8. Την ίδια ώρα που τμήματα του κεφαλαίου «ακονίζουν μαχαίρια», οι εργαζόμενοι και τα λαϊκά νοικοκυριά θα κληθούν να πληρώσουν τα «σπασμένα» της πολεμικής εμπλοκής και της κυρίαρχης πολιτικής: Μέσω των ανατιμήσεων στην Ενέργεια και σε άλλα είδη λαϊκής κατανάλωσης. Μέσω της έντασης της εκμετάλλευσης για να βγουν οι παραγγελίες ή για να καλυφθούν οι όποιες απώλειες, ιδιαίτερα σε κλάδους που μπορεί να δεχθούν πλήγμα, όπως ο Τουρισμός. Μέσω ακόμη και των κινδύνων για την ίδια τους τη ζωή, όπως οι ναυτεργάτες που στέλνονται σε εμπόλεμες περιοχές και εκβιάζονται από τους εφοπλιστές να υπογράψουν δηλώσεις – «θανατόχαρτα» ότι το κάνουν οικειοθελώς. Οι διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης, που ήδη μιλά για «εισαγόμενο πληθωρισμό», ότι θα συνδράμει αν παραστεί ανάγκη, δεν έχουν καμία απολύτως αξία. Η κυβέρνηση δεν αντιμετωπίζει κάποιο «εξωτερικό πρόβλημα». Είναι συνένοχη για τη στήριξη της επέμβασης των ΗΠΑ – Ισραήλ και μάλιστα σε ρόλο «σημαιοφόρου». Είναι υπεύθυνη, μαζί και με τις προηγούμενες κυβερνήσεις, για τη συμμετοχή στον ενεργειακό πόλεμο ΗΠΑ – ΕΕ – Ρωσίας, για την εξάρτηση από το πανάκριβο LNG, την εγκατάλειψη των εγχώριων ενεργειακών υλών, όπως του λιγνίτη, ή για την παράδοσή τους σε μονοπώλια, όπως στη «Chevron». Είναι υπεύθυνη γιατί έχει αναγορεύσει σε «ατμομηχανή» της οικονομίας τον Τουρισμό, που είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε συνθήκες πολεμικής εμπλοκής. Τα μέτρα στήριξης είναι τα γνωστά ψίχουλα των «pass», που στην πράξη επιδοτούν την αύξηση των τιμών, ενώ μόνο η φρεγάτα που βρίσκεται στην Ερυθρά Θάλασσα κοστίζει μισό εκατομμύριο ευρώ την ημέρα.
9. Ο λαός δεν πρέπει να δείξει καμία εμπιστοσύνη και ανοχή στην κυβέρνηση της ΝΔ και στις άλλες πολιτικές δυνάμεις που στηρίζουν τις στρατηγικές επιλογές της κυβέρνησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύμπλευσής τους είναι ότι έσπευσαν να προσφέρουν άλλοθι και να αναπαράγουν την κυβερνητική κοροϊδία για τη ΝΑΤΟική αποστολή στην Κύπρο. Ολοι μαζί, κυβέρνηση και συστημική αντιπολίτευση, με μοιρασμένους ρόλους, σπέρνουν αυταπάτες ότι στο πλαίσιο των στρατηγικών συμμαχιών με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, στο πλαίσιο των σφοδρών ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, μπορεί να υπάρξει «φιλειρηνική» πολιτική και επικράτηση του «διεθνούς δικαίου». Ολοι μαζί στηρίζουν την εκτόξευση των πολεμικών δαπανών και τη μετατροπή της ευρωπαϊκής οικονομίας σε πολεμική, στο όνομα του να αποκτήσει η ΕΕ «αυτονομία» και πιο ενεργό ρόλο στις εξελίξεις.
10. Τώρα χρειάζεται να δυναμώσει ο εργατικός – λαϊκός αγώνας για την έξοδο της Ελλάδας από τον πόλεμο και την απεμπλοκή από τους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς, για την αποδέσμευση από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, με τον λαό κυρίαρχο και με σχέσεις αμοιβαίου οφέλους και αλληλεγγύης με τους άλλους λαούς.
– Να μην πληρώσουν οι εργαζόμενοι τις συνέπειες της πολεμικής εμπλοκής. Να καταργηθεί ο ΦΠΑ στα είδη πλατιάς λαϊκής κατανάλωσης, ο ΕΦΚ στην Ενέργεια. Πλαφόν στις τιμές. Επαναλειτουργία των λιγνιτικών μονάδων. Κατάργηση του Χρηματιστηρίου Ενέργειας. Εγκατάλειψη των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, που εκτινάσσουν το κόστος φυσικού αερίου. Ουσιαστικές αυξήσεις στους μισθούς, πλήρης και πραγματική επαναφορά των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας.
– Να κλείσουν τώρα η βάση της Σούδας και όλες οι αμερικανοΝΑΤΟικές βάσεις – ορμητήρια πολέμου και μαγνήτης αντιποίνων, να ανακληθεί η πυροβολαρχία «Patriot» από τη Σαουδική Αραβία και να επιστρέψει η φρεγάτα από την Ερυθρά Θάλασσα, να επιστρέψει κάθε πολεμικό πλοίο και στρατιωτική μονάδα από ιμπεριαλιστικές αποστολές στο εξωτερικό, να καταγγελθεί η στρατηγική συμφωνία με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και να μην τολμήσει η κυβέρνηση να στείλει στρατιωτική δύναμη στη Γάζα.
– Να δυναμώσει η αλληλεγγύη στους λαούς του Ιράν, της Παλαιστίνης, του Λιβάνου, της Κούβας, της Βενεζουέλας, της Ουκρανίας και της Ρωσίας, σε κάθε λαό που είναι θύμα της ιμπεριαλιστικής βαρβαρότητας. Να εφαρμοστεί η ομόφωνη απόφαση της ελληνικής Βουλής και να αναγνωριστεί το Παλαιστινιακό κράτος με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ στα σύνορα του 1967. Να τερματιστεί τώρα ο βάρβαρος ιμπεριαλιστικός αποκλεισμός των ΗΠΑ ενάντια στην Κούβα. Να διαγραφεί η Κούβα από την κατάπτυστη λίστα των ΗΠΑ περί «κρατών – χορηγών της τρομοκρατίας».
– Να καταργηθεί το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου της ΕΕ, που μετατρέπει τη χώρα μας σε αποθήκη ανθρώπινων ψυχών. Να εφαρμόζεται η Συνθήκη της Γενεύης για τους Πρόσφυγες, με απόδοση ασύλου σε όσους φεύγουν από το Ιράν και τις άλλες εμπόλεμες περιοχές και τη χορήγηση κάθε αναγκαίας προστασίας, όπως έγινε με τους πρόσφυγες από την Ουκρανία. Διάσωση και όχι επαναπροωθήσεις, για να σταματήσουν τα εγκληματικά ναυάγια στη Μεσόγειο και το Αιγαίο.
Η Ιστορία διδάσκει ότι όποτε ο λαός μας μπήκε κάτω από «ξένη σημαία», όποτε στήριξε τα σχέδια της αστικής τάξης στον ρόλο του πρωτοπαλίκαρου των «ισχυρών συμμάχων», υπέστη ο ίδιος μεγάλες καταστροφές. Τώρα ο λαός να απορρίψει κάθε είδους αστικούς σχεδιασμούς που του παρουσιάζονται ως «εθνικοί στόχοι». Να υπερασπιστεί τα δικά του αυτοτελή συμφέροντα και να διεκδικήσει αυτά που του ανήκουν. Η πάλη του λαού για τη δική του πατρίδα, η πάλη για την υπεράσπιση της ζωής του, της οικογένειάς του, του σπιτιού του, για την ικανοποίηση των αναγκών του, είναι πάλη για ένα άλλο μέλλον, χωρίς την εξουσία του κεφαλαίου, το οποίο έχει ως «πατρίδα» την εκμετάλλευση και τα κέρδη και όπου αυτά υπηρετούνται.
Η ανησυχία και ο φόβος για το τι μπορεί να φέρει ο πόλεμος και η εμπλοκή της χώρας σε αυτόν, που δικαιολογημένα νιώθει σήμερα κάθε άνθρωπος, δεν μπορεί να μετατρέπεται σε στάση αναμονής. Ο σημερινός διεθνής αρνητικός συσχετισμός δεν είναι ακίνητος, στατικός. Τα αδιέξοδα του καπιταλιστικού συστήματος δυναμώνουν και ο πόλεμος φέρνει καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων. Είναι μια χαρακτηριστική εκδήλωση της σήψης του, των ιστορικά ξεπερασμένων ορίων του.
Ο λαός, σε συμπόρευση με το ΚΚΕ, να σηκώσει τη σημαία της αντεπίθεσης, της μαχητικής υπεράσπισης των συμφερόντων του και να βάλει πλώρη για έναν αγώνα μέχρι τέλους, μέχρι την οριστική απαλλαγή από το σύστημα της φτώχειας, των πολέμων και της εκμετάλλευσης.
Σε έναν κόσμο που «φλέγεται», σε ένα σύστημα που σαπίζει, ο λαός έχει τη δύναμη να γίνει πρωταγωνιστής των εξελίξεων με το ΚΚΕ μπροστά.
Το Πολιτικό Γραφείο της ΚΕ του ΚΚΕ
10/3/2026
Τηλεδιάσκεψη Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και του Περσικού Κόλπου
Στις 12 Μάρτη 2026, με πρωτοβουλία του ΚΚΕ, θα πραγματοποιηθεί τηλεδιάσκεψη των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και του Περσικού Κόλπου, που θα εξετάσει τις εξελίξεις στην περιοχή μετά την έναρξη της ιμπεριαλιστικής επίθεσης των ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν.
Την εισαγωγική ομιλία στην τηλεδιάσκεψη θα κάνει ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας .
Πηγή : Ριζοσπάστης 11 – 3 – 2026
ΙΣΤΟΡΙΑ
Η 2η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (1946)
Η 2η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ ξεκίνησε τις εργασίες της στην επέτειο ενός χρόνου από την υπογραφή της απαράδεκτης Συμφωνίας της Βάρκιζας (12 Φλεβάρη 1945). Από την περίοδο που είχε μεσολαβήσει προέκυπταν δύο βασικά συμπεράσματα:
1. Είχαν διαψευστεί οι ελπίδες για μια πορεία «δημοκρατικής εξομάλυνσης», στην οποία θα συνέβαλλαν και οι απαράδεκτες υποχωρήσεις του ΚΚΕ και του ΕΑΜ με τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Μετά τη Συμφωνία συνεχίστηκε και εντάθηκε η άγρια καταστολή εναντίον του ΚΚΕ και του εργατικού – λαϊκού κινήματος. Το αστικό κρεσέντο βίας, το οποίο συμπεριλάμβανε πέρα από τους επίσημους μηχανισμούς του καπιταλιστικού κράτους και 166 παρακρατικές συμμορίες με 20.000 ενόπλους, είχε ως αποτέλεσμα 1.192 νεκρούς, δεκάδες χιλιάδες συλληφθέντες και περίπου 100.000 καταδιωκόμενους.1
Η αυγή του 1946 επιβεβαίωσε περίτρανα ότι οι αστικές δυνάμεις θα ενέτειναν το αιματοκύλισμα μέχρι να επιτύχουν τη συντριβή του ΚΚΕ για τη σταθεροποίηση της εξουσίας τους. Στις 15 Γενάρη, δυνάμεις της χωροφυλακής και της Εθνοφυλακής κύκλωσαν τη Νάουσα και συνέλαβαν 400 αγωνιστές του ΕΑΜ. Δολοφονίες πραγματοποιήθηκαν το ίδιο διάστημα στον Βόλο, στη Θήβα2 και αλλού. Στις 16-20 Γενάρη 1946 Χίτες δολοφόνησαν 4 στελέχη του ΕΑΜ και άλλους πολίτες. Οταν η χωροφυλακή συνέλαβε τους πρωταίτιους, εκατοντάδες οπλισμένοι παρακρατικοί εισέβαλαν στην πόλη. Φεύγοντας πήραν μαζί τους πολλούς ομήρους, από τους οποίους εκτέλεσαν πάνω από 40. Ο «Ριζοσπάστης» έκανε λόγο για «νύκτα Αγίου Βαρθολομαίου στην Καλαμάτα».3 Η κυβέρνηση κήρυξε τον στρατιωτικό νόμο στη Μεσσηνία και στη Λακωνία, αλλά αυτή η ενέργεια αποτέλεσε μόνο το πρόσχημα για να διωχθούν ακόμα περισσότεροι κομμουνιστές και ΕΑΜίτες. Την ίδια ώρα, οι αστικές δυνάμεις προετοίμαζαν τη «νομιμοποίηση» των ενεργειών τους με την πραγματοποίηση εκλογών σε κλίμα τρομοκρατίας και με νοθευμένους εκλογικούς καταλόγους.
2. Το αστικό όργιο τρομοκρατίας με την καθοριστική συμβολή των βρετανικών στρατευμάτων δεν είχε κατορθώσει να ανατρέψει τον συσχετισμό δυνάμεων που διαμορφώθηκε στα χρόνια της Τριπλής Φασιστικής Κατοχής και, ιδιαίτερα προς το τέλος της, δεν είχε ξεριζώσει από τη συνείδηση των εργατικών – λαϊκών μαζών την όποια δυναμική ριζοσπαστισμού είχαν πυροδοτήσει: α) Ο υπό την καθοδήγηση του ΚΚΕ ΕΑΜικός αγώνας. β) Η πρωτοπόρα δράση των Κομμουνιστικών Κομμάτων που πρωτοστάτησαν στα αντιστασιακά μέτωπα σε όλες τις κατακτημένες από τον φασιστικό Αξονα χώρες. γ) Ο καθοριστικός ρόλος της Ενωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ), που προσέφερε πάνω από 25 εκατομμύρια νεκρούς και 10 εκατομμύρια τραυματίες και ανάπηρους για τη συντριβή του Αξονα.4
Ο «Ριζοσπάστης» και η «Ελεύθερη Ελλάδα» (όργανο της ΚΕ του ΕΑΜ) αποτελούσαν τις εφημερίδες με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία. Στο Συνέδριο της ΕΠΟΝ, που πραγματοποιήθηκε στις 13 – 19 Γενάρη 1946 στην Αθήνα, συμμετείχαν 354 αντιπρόσωποι που εκπροσωπούσαν 450.000 μέλη. Την ίδια περίοδο ο ΕΡΓΑΣ (η συνδικαλιστική παράταξη που στήριζαν το ΚΚΕ και το ΕΑΜ) κατακτούσε την πλειοψηφία των συνδικάτων, γεγονός που εκφράστηκε τον Μάρτη του 1946 με την κατάκτηση της πλειοψηφίας στο 8ο Συνέδριο της ΓΣΕΕ. Παρόμοια ήταν η κατάσταση στα σωματεία των δημοσίων υπαλλήλων, στις οργανώσεις των επαγγελματιών και βιοτεχνών, ακόμα και στον ΣΕΓΑΣ.5
Μεγάλη εξακολουθούσε να είναι η επιρροή του ΚΚΕ και στους κόλπους του στρατεύματος. Οπως εκτίμησε για τη συγκεκριμένη περίοδο ο συνταγματάρχης του ΔΣΕ Αλέκος Παπαγεωργίου για τις περιοχές Αττικής, Θεσσαλίας, Μακεδονίας και Ηπείρου: «Τα μέλη του ΚΚΕ και οι οπαδοί που κατετάγησαν στον στρατό αποτελούσαν το 55% – 60%, δηλαδή ήταν πλειοψηφία. Εφαρμόστηκε αμέσως το τριαδικό σύστημα. Τα μέλη του ΚΚΕ αποτελούσαν την τριάδα. Κάθε μέλος της τριάδας έπρεπε να οργανώσει άλλη τριάδα. Η νέα τριάδα έπρεπε να οργανώσει τρεις καινούριες τριάδες, να οργανωθούν εννέα καινούρια μέλη κ.λπ. (…) Σε κάθε στρατιωτικό τμήμα, λόχο, τάγμα, σύνταγμα, ταξιαρχία, υπήρχε τριμελής επιτροπή, η οποία καθοδηγούσε όλη την οργάνωση. Είχαν καθοριστεί οι συγκεκριμένες αποστολές κάθε στρατιωτικής μονάδας. Μέσα σε κάθε μονάδα είχε προβλεφθεί τι έπρεπε να εξουδετερωθεί: Γραμμές τηλεφώνων, αποθήκες, διοικητές μονάδων, ποια διοικητικά κυβερνητικά κτίρια έπρεπε να χτυπηθούν κ.λπ.».6
Ανάλογα, ο Δήμος Βότσικας, ταγματάρχης Πολιτικός Επίτροπος του ΔΣΕ, σημείωνε: «Οι 21-41 και 42 Ταξιαρχίες, που είχαν την έδρα τους στην Κοζάνη, είχαν τόσες πολλές αριστερές δυνάμεις, που αν η ηγεσία του ΚΚΕ σωστά τις εκμεταλλεύονταν, θα μπορούσαν οι αντάρτες το πρώτο κιόλας εξάμηνο του 1946 να επικρατήσουν στη Θεσσαλία και στη Δυτική Μακεδονία».7 Η μεγάλη δύναμη του ΚΚΕ στον στρατό και η ύπαρξη Κομμουνιστικής Οργάνωσης Στρατού και Σωμάτων Ασφαλείας (ΚΟΣΣΑ) επιβεβαιώνονταν και από πηγές των αμερικανικών, αγγλικών και γαλλικών μυστικών υπηρεσιών.8
Ο προσανατολισμός της ηγεσίας του ΚΚΕ
Στις δεδομένες συνθήκες στις αρχές του 1946, η πλειοψηφία της ηγεσίας του ΚΚΕ φάνηκε να προσανατολίζεται στην έναρξη ενός νέου ένοπλου αγώνα, όπως πιστοποιούν δύο βασικές κινήσεις.
Η πρώτη αφορούσε τη στρατιωτική προετοιμασία μιας ένοπλης λαϊκής εξέγερσης στα μεγάλα αστικά κέντρα. Οπως καταγράφεται σε έκθεση του αντιστράτηγου του ΔΣΕ Γιώργη Κικίτσα (1951):
«Αρχές 1946 με προοπτική μιας γενικής ξαφνικής λαϊκής εξέγερσης είχε εκπονηθεί για την περιοχή Μακεδονίας – Θράκης σχέδιο ενέργειας. Το σχέδιο αυτό, με την επωνυμία “Χάλυψ Ι, Χάλυψ ΙΙ”, καθόριζε τις διάφορες υποχρεώσεις για μια τέτοια περίπτωση στην περιοχή της Μακεδονίας – Θράκης.
Δυνατότητες για την επικράτηση μιας τέτοιας εξέγερσης τότε υπήρχαν πολλές για να κυριαρχήσουμε στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας μας».9
Σε κατοπινή του έκθεση (1956) σημείωνε και τα εξής:
«Για τη δουλειά, τη μελέτη και προετοιμασία της τέτοιας εξέγερσης, ήρθε στα τέλη 1945 στη Θεσσαλονίκη από μέρους της ηγεσίας του Κόμματος ο μόνιμος ταγματάρχης σ. Μακρίδης Θεόδωρος, αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ. (…) Κανονίσαμε την ταχτική που έπρεπε να ακολουθήσουμε για την τελική κατάρτιση σχεδίου ενέργειας ως τη λεπτομέρεια.
(…) Με βάση αυτήν τη μελέτη αρχίσαμε σύντομα προετοιμασία ως τις λεπτομέρειες, σύμφωνα με το σχέδιο. Στη Θεσσαλονίκη και σε όλη την περιοχή Μακεδονίας – Θράκης ταχτοποιήθηκε ο οπλισμός που προβλεπόταν ως την τελευταία συνοικία και τομέα. Με διάφορες αφορμές, έγιναν παντού με επιτυχία δοκιμές κινητοποίησης των μαχητικών ομάδων.
Τι δυνατότητες είχαμε:
Σε ολάκερη τη χώρα, στους συλλόγους του ΕΛΑΣ ήταν εγγεγραμμένοι περισσότεροι από 70.000 μαχητές και στελέχη (…).
Στα μέχρι τότε τμήματα του μοναρχοφασιστικού στρατού, τάγματα εθνοφυλακής που η συνολική δύναμη μαζί με ό,τι άλλα τμήματα, ταξιαρχία του Ρίμινι κ.λπ. έφταναν τις 45 χιλιάδες σκόρπιοι σ’ όλη τη χώρα. Υπήρχαν κατά τάγματα και άλλους σχηματισμούς οργανώσεις δικές μας και το ποσοστό των δημοκρατικών φαντάρων έφτανε τα 45% – 50% (…) Στη Μακεδονία υπήρχαν 200 περίπου μόνιμοι αξιωματικοί, ανώτεροι και κατώτεροι. 350 έφεδροι αξιωματικοί (…) Υπήρχαν περισσότεροι από 400 καπεταναίοι, από καπετάνιο Ο.Μ., και μέχρι διμοιρία και 120 περίπου ανθυπολοχαγοί της σχολής του ΕΛΑΣ (…).
Σε μια τέτοια γενική εξέγερση, παίρνοντας υπόψη το ελάχιστο της επιτυχίας στην πρώτη φάση, τότε υπολογίζαμε ότι απ’ την πρώτη στιγμή θα βρισκόμασταν μόνο στη Μακεδονία να κρατάμε το μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου και τις περισσότερες πολιτείες. Το ελάχιστο της εξοπλισμένης δύναμης στην πρώτη φάση, μόνο στη Μακεδονία θα έφτανε τις 30.000 λαό και στρατό που θα κρατούσε τα όπλα (…). Η εξοπλισμένη δύναμη σε όλη τη χώρα στην πρώτη φάση της εξέγερσης, παίρνοντας υπόψη το ελάχιστο της επιτυχίας θα έφτανε 70 χιλιάδες. Περισσότερα από 45 χιλιάδες όπλα υπήρχαν τότε σε διάφορα σημεία της χώρας σε αποθήκες στα χέρια των οργανώσεων.
Τότε στη χώρα μας υπήρχαν αγγλικά στρατεύματα, με βάση την Αθήνα – Πειραιά – Βόλο – Θεσσαλονίκη – Πάτρα. Και σε μικρότερα αστικά κέντρα μικρά τμήματα σκόρπια στο εσωτερικό της χώρας. Συνολικά υπήρχαν δυο μεραρχίες και μια θωρακισμένη ταξιαρχία με ανάλογο πυροβολικό και αριθμό μηχανοκινήτων.
Δεν υπήρχε καμιά αμφιβολία ότι θα επενέβαιναν (…) για να καταστείλουν την εξέγερση. Δεν τους ήταν όμως δυνατό να πετύχουν τίποτα άλλο από το να κρατήσουν μια ή δύο από τις κύριες βάσεις των και αυτό μόνο στην πρώτη φάση. (…) Στη Θεσσαλονίκη η εξουδετέρωση των αγγλικών τμημάτων ήταν ζήτημα ωρών, και αυτό διότι θα έπαιρναν μέρος στο χτύπημα και τμήματα του μοναρχοφασιστικού στρατού που βρίσκονταν δίπλα τους.
(…) Τελικά αυτή η απόφαση για γενική ξαφνική εξέγερση και όλη η προετοιμασία που έγινε σταμάτησε. Η εξήγηση που δόθηκε τότε ήταν ότι τραβούσαμε για μια ομαλή δημοκρατική λύση».10
Μια προσεκτική εξέταση των συνθηκών της περιόδου καταδεικνύει ότι πέρα από τη θέληση του ΚΚΕ και τους σχεδιασμούς των στελεχών του, η προοπτική νίκης μιας γενικευμένης ένοπλης λαϊκής εξέγερσης ήταν βάσιμη. Εκτός από τη δύναμη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ και την κυριαρχία τους σε κάθε μαζικό φορέα, που προαναφέρθηκε, στην κινητοποίηση των εργατικών – λαϊκών μαζών συνέβαλε καθοριστικά η βαθύτατη κρίση που σημάδευε την καπιταλιστική οικονομία. Την ίδια ώρα το αστικό πολιτικό σύστημα, επηρεασμένο και από ενδοαστικές αντιθέσεις, παρέμενε ασταθές (από τον Γενάρη έως και το φθινόπωρο του 1945 είχαν σχηματιστεί 6 κυβερνήσεις), ενώ εξαπλωνόταν η ένοπλη αντίσταση των καταδιωκόμενων ΕΑΜιτών και ΕΛΑΣιτών και χιλιάδες ακόμα επιδίωκαν να εξοπλιστούν, πεισμένοι από τη διογκούμενη τρομοκρατία ότι δεν υπήρχε άλλη διέξοδος από την ένοπλη πάλη.
Η αλλαγή του σχεδιασμού μπορεί να γίνει αντιληπτή μόνο μέσα από την κατανόηση της δεύτερης προπαρασκευαστικής κίνησης του ΚΚΕ, η οποία αφορούσε την εξασφάλιση της σύμφωνης γνώμης και στήριξης του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος.
Τον Γενάρη του 1946 ο Μ. Παρτσαλίδης, μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, ως επικεφαλής αντιπροσωπείας του ΕΑΜ11επισκέφτηκε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, και συναντήθηκε στη Μόσχα με τα μέλη του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων του Πανενωσιακού Κομμουνιστικού Κόμματος (Μπολσεβίκοι) Λ. Μπαράνοφ (υποδιευθυντή) και Πετρόφ (υπεύθυνο για τα βαλκανικά ζητήματα), έχοντας ζητήσει νωρίτερα συνάντηση με τους Στάλιν και Μόλοτοφ (υπουργό Εξωτερικών της Σοβιετικής Ενωσης), η οποία δεν πραγματοποιήθηκε.
Στο υπόμνημα του Παρτσαλίδη (31 Γενάρη) προς την ηγεσία του ΠΚΚ (Μπ.) αναφερόταν μεταξύ άλλων:
«Υπάρχει η πεποίθηση πως πολύ δύσκολα μπορούμε να βγούμε από τη σημερινή κατάσταση “ειρηνικά” (…) Νομίζω πως οι συνθήκες σήμερα είναι ευνοϊκότερες από τον Δεκέμβρη του 1944 για τέτοιου είδους ενδεχόμενο:
α) Η οριστική συντριβή του χιτλερισμού ετελείωσε και η ΣΕ μπορεί να θέσει σήμερα, ήδη το έθεσε καθαρά, το ελληνικό ζήτημα.
β) Στις γειτονικές χώρες τα δημοκρατικά καθεστώτα σταθεροποιούνται. (…)
δ) Σ’ όλο τον κόσμο οι συμπάθειες για το ανερχόμενο κίνημα της Εθνικής Αντίστασης στην Ελλάδα είναι ζωηρές.
Φυσικά εμείς πρέπει να εκμεταλλευτούμε και την πιο ελάχιστη δυνατότητα για ειρηνική και δημοκρατική εξέλιξη. Αλλά στο μεταξύ προετοιμαζόμαστε και οργανωτικο-τεχνικά και για την άμυνα ενάντια σε πραξικοπηματική επίθεση της αντίδρασης και για το πέρασμα στην ενεργητική αντεπίθεση (…) Ο ελληνικός λαός (…) θα αναγκαστεί στο τέλος να απαντήσει με τα ίδια μέσα στη δολοφονική τρομοκρατία».12
Τόσο η χρονική στιγμή της επίσκεψης, που συμπίπτει με τις εκθέσεις Κικίτσα, όσο και η αναφορά σε «οργανωτικο-τεχνικά» μέτρα και «πέρασμα στην ενεργητική αντεπίθεση», επιβεβαιώνουν τις προπαρασκευές που αναφέρουν οι εκθέσεις Κικίτσα και καταδεικνύουν τη σύνδεσή τους με τις πρωτοβουλίες στήριξης από το Διεθνές Κομμουνιστικό Κίνημα.
Εξάλλου, και στις 5 Φλεβάρη 1946 ο Γκεόργκι Ντιμιτρόφ έστειλε στη Μόσχα έκθεση της ΚΕ του ΚΚΕ η οποία ανέφερε:
«Ανοίγονται δυο δρόμοι μπροστά στο λαϊκό – δημοκρατικό κίνημα και το Κόμμα: 1) Οργάνωση παλλαϊκής αντίστασης στην αντίδραση, μετεξελισσόμενης σε ΕΝΟΠΛΗ ΕΞΕΓΕΡΣΗ. Στην περίπτωση αυτή το λαϊκό κίνημα μπορεί την άνοιξη να συγκεντρώσει περίπου 40.000 ένοπλους αντάρτες και θα έχει την υποστήριξη της εργατικής τάξης και της σημαντικής μάζας των αγροτών, ιδιαίτερα στη Θεσσαλία, Μακεδονία και Θράκη (…) 2) Συνέχιση και ενίσχυση του ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ σε συνδυασμό με τη μαζική ΑΥΤΟΑΜΥΝΑ (…) Σύμφωνα με δήλωση του Γενικού Γραμματέα [ΣΤΓ: Ν. Ζαχαριάδη], το Κόμμα θα ακολουθήσει τον δρόμο της σκληρής αντίστασης στην αντίδραση. Ωστόσο, για την οριστική λύση του ζητήματος είναι απαραίτητο να γνωρίζει την προοπτική της διεθνούς εξέλιξης και της δυνατότητας ουσιαστικής βοήθειας από την πλευρά της Σοβιετικής Ενωσης και των άλλων δημοκρατικών κρατών».13
Το παραπάνω απόσπασμα της έκθεσης της ΚΕ του ΚΚΕ φανέρωνε ταυτόχρονα ότι τα ανώτερα όργανα του ΚΚΕ εξαρτούσαν την προοπτική της ένοπλης εξέγερσης από τη σύμφωνη γνώμη και τη στήριξη της ΕΣΣΔ και των άλλων χωρών της σοσιαλιστικής οικοδόμησης.
Ομως, στη συνάντηση με τον Παρτσαλίδη οι Σοβιετικοί εκπρόσωποι ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικοί όσον αφορά τη δυνατότητα ενίσχυσης του ΚΚΕ και του ΕΑΜ από την ΕΣΣΔ και τις γειτονικές χώρες.14 Πολλά χρόνια αργότερα ο Μ. Παρτσαλίδης υποστήριξε ότι απαντώντας στα ερωτήματα του ΚΚΕ, «η συμβουλή της καθοδήγησης του ΚΚΣΕ [Αναφέρεται στο ΠΚΚ (μπ.), που λίγο αργότερα μετονομάστηκε σε ΚΚΣΕ] ήτανε: Τώρα να πάρετε μέρος στις εκλογές. Μετά βλέποντας και κάνοντας. [Υπογράμμιση του πρωτότυπου]. Ανάλογα με την εξέλιξη της κατάστασης τότε, το κέντρο βάρους θα μπορούσατε να το ρίξετε πότε στις νόμιμες μορφές πάλης και πότε στον ένοπλο αγώνα».15Ανάλογα αρνητική απάντηση απέναντι στην προοπτική μιας ένοπλης εξέγερσης είχε δώσει νωρίτερα στον Παρτσαλίδη και ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚ Μ. Βρετανίας, Χάρι Πόλιτ (του οποίου η γνώμη είχε ξεχωριστή σημασία, λόγω και της παρουσίας των βρετανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα).16
Παρομοίως, στις 8 Φλεβάρη 1946 ο Μόλοτοφ, απαντώντας στο ερώτημα που έθετε η έκθεση της ΚΕ του ΚΚΕ, διαμήνυσε στον Ντιμιτρόφ:
«Μεταδώστε όσο το δυνατόν πιο σύντομα στους Ελληνες ότι εμείς θα τους συμβουλεύαμε να μην ακολουθήσουν τον δρόμο που οδηγεί στην ένοπλη εξέγερση, αλλά να επιδιώξουν την ανάπτυξη ενός μαζικού αγώνα υπέρ της δημοκρατίας σε συνδυασμό με μαζική αυτοάμυνα, όπως ήδη αναφέρατε στο τηλεγράφημά σας».17
Ετσι, τις παραμονές της 2ης Ολομέλειας οι σχεδιασμοί για ένοπλη εξέγερση δεν είχαν τη στήριξη του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος.
Η ιστορική σημασία και οι αντιφάσεις της 2ης Ολομέλειας
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η 2η Ολομέλεια ψήφισε την απόφαση της ΚΕ του ΕΑΜ και της Ομάδας των Αριστερών Φιλελεύθερων, η οποία έθετε ως προϋποθέσεις για τη συμμετοχή στις εκλογές την παύση της αστικής κρατικής τρομοκρατίας, τη διάλυση και τον αφοπλισμό των παρακρατικών συμμοριών, την αμνήστευση των αγωνιστών της ΕΑΜικής Αντίστασης, τη γενική και εγγυημένη εκκαθάριση των εκλογικών καταλόγων, την απομάκρυνση από τον κρατικό μηχανισμό και τα σώματα ασφαλείας όλων αυτών που συνεργάστηκαν με τους κατακτητές και τη συγκρότηση αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης με τη συμμετοχή των κομμάτων του ΕΑΜ.18 Αν τα προηγούμενα δεν γίνονταν δεκτά, τα κόμματα του ΕΑΜ δήλωναν ότι δεν θα λάμβαναν μέρος στις εκλογές, που θα αποτελούσαν κωμωδία.
Με αυτήν την έννοια, παρά τη συμβουλή του ΠΚΚ (μπ.), το ΚΚΕ δεν δέχτηκε να πάρει μέρος άνευ όρων στις εκλογές του Μάρτη του 1946. Πολύ περισσότερο, έθεσε όρους που δεν ήταν αναμενόμενο να γίνουν αποδεκτοί από τις αστικές πολιτικές δυνάμεις και τους διεθνείς συμμάχους τους. Ταυτόχρονα, καταγγέλλοντας την αστική τρομοκρατία, προσδιόρισε και τον προσανατολισμό του ΚΚΕ στην ένοπλη πάλη, όταν σημείωνε:
«Ιερή, υπέρτατη και απαραβίαστη υποχρέωση για τον κάθε έλληνα πολίτη και τις λαϊκές δημοκρατικές οργανώσεις του είναι να παλέψουν με όλα τα μέσα και να δώσουν όλες τις θυσίες (…) Το καθεστώς του μονόπλευρου εμφυλίου πολέμου (…) ενάντια στον λαό απ’ εδώ και μπρος πρέπει να γίνει απαράδεκτο και πρέπει στους εχθρούς μας να απαντήσουμε με τα ίδια σκληρά μέσα, αποφασιστικά και μέχρι τη νίκη».19
Στο ίδιο πλαίσιο, κατά τη διάρκεια των εργασιών της Ολομέλειας συγκλήθηκε στρατιωτικοπολιτική σύσκεψη, στην οποία πήραν μέρος στρατιωτικοί – στελέχη του ΚΚΕ όπως ο Θ. Μακρίδης, οι Γραμματείς των Οργανώσεων Περιοχής του Κόμματος και οι Νίκος Ζαχαριάδης και Γιάννης Ιωαννίδης.
Ωστόσο, με δεδομένο ότι η 2η Ολομέλεια του ΚΚΕ πραγματοποιήθηκε σε μια φάση που το εργατικό – λαϊκό κίνημα είχε σημαντικές δυνατότητες να νικήσει, οι αποφάσεις της, αν και δεν ευθυγραμμίζονταν με τις συμβουλές και τις υποδείξεις, αλλά σηματοδοτούσαν το πέρασμα στην ένοπλη πάλη, παράλληλα βρίσκονταν πίσω από τις απαιτήσεις της έγκαιρης και ολοκληρωμένα σχεδιασμένης όξυνσης της ταξικής πάλης. Μια απόφαση της 2ης Ολομέλειας που θα οδηγούσε σε έναν γενικό ξεσηκωμό θα ωρίμαζε περισσότερο τον υποκειμενικό παράγοντα, τόσο σε επίπεδο μαζών όσο και σε επίπεδο κομματικής καθοδήγησης.
Η 2η Ολομέλεια δεν πήρε τέτοια απόφαση, παρά τον συμβολισμό του χρόνου διεξαγωγής της. Συνέχισε να αντιμετωπίζει την αντάρτικη δράση ως μέσο πίεσης για ομαλές δημοκρατικές εξελίξεις και πρόκρινε την προοδευτική γενίκευσή της μόνο σε περίπτωση που η «ομαλή εξέλιξη» δεν επιτυγχανόταν. Ακυρώνοντας ουσιαστικά το όποιο σχέδιο οργάνωσης ένοπλης πανελλαδικής λαϊκής εξέγερσης, σε συνδυασμό με τη λήψη των αναγκαίων μέτρων και μέσων για την ταυτόχρονη ανάπτυξη του μαζικού επαναστατικού αγώνα και για τη συντριπτική υπεροχή των επαναστατικών δυνάμεων πρώτα απ’ όλα στις μεγάλες πόλεις, δυσχέρανε αντικειμενικά τους όρους διεξαγωγής της ένοπλης πάλης στη συνέχεια.
Οπως σημείωσε αργότερα (1950) ο Ν. Ζαχαριάδης:
«Ποια ήταν η κατάσταση το 1946; Πρώτα απ’ όλα εσωτερικά (…) Συμφωνούμε όλοι ότι αντικειμενικά ήταν ώριμη, ότι εμείς έπρεπε να πάρουμε τα όπλα να πολεμήσουμε. Ενα αυτό. Επρεπε όμως, σύντροφοι, να εξετάσουμε και τους εξωτερικούς παράγοντες. Τι είχαμε εδώ; Λαϊκές Δημοκρατίες στις πλάτες μας. Ομως θ’ αρχίζαμε τον αγώνα υπό αγγλική κατοχή. Κατά συνέπεια έπρεπε να υπολογίσουμε τον παράγοντα ότι δεν θα πρέπει να προκαλέσουμε τους Εγγλέζους να επέμβουν αμέσως. Θα ‘πρεπε η πολιτική μας να ‘ναι τέτοια, ώστε φαινομενικά να είναι αμυντική με ξεσκέπασμα της Αντίδρασης, της επίθεσης της πλουτοκρατίας, των δολοφονιών, των εχθρών του λαού, με ξεσκέπασμα της αγγλικής πολιτικής που ήταν η κύρια αιτία για την τότε κακοδαιμονία μας. Η προσπάθεια εδώ στρεφότανε στην όσο το μπορετό απομόνωση του αγγλικού παράγοντα από τα ελληνικά προβλήματα για τη δημιουργία δυνατοτήτων άμεσης ένοπλης παρεμβολής του, και προσεχτικό στήριγμα στις Λαϊκές Δημοκρατίες για ν’ αρχίσουμε χτύπημα της εσωτερικής Αντίδρασης. Αυτό είχε το εξής μειονέκτημα, ότι εμείς δεν θα ‘πρεπε ν’ αρχίσουμε με γενική εξέγερση στην Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη κ.λπ., γιατί αυτό αμέσως θα προκαλούσε την ένοπλη επίθεση των Αγγλων, μα να προχωρήσουμε προσεχτικά με επιδιώξεις απομόνωσης αυτού του παράγοντα. Αυτό πάνω – κάτω κάναμε. Και στηριχτήκαμε απ’ τον Βορρά κυρίως στη Γιουγκοσλαβία».20
Ενώ ορισμένα χρόνια αργότερα (στην 7η Πλατιά Ολομέλεια του 1957), και πάλι ο Ν. Ζαχαριάδης σημείωνε:
«Τι έγινε σ. στη 2η Ολομέλεια; (…) εκδηλώθηκαν οι εξής απόψεις: από τη μια μεριά έλεγαν να πάμε μόνο ειρηνικά, η άλλη άποψη των στρατιωτικών ήταν να πάμε μόνο με τα όπλα. Και η Ολομέλεια αποφάσισε παραπέρα ανάπτυξη (…) προοδευτική ανάπτυξη του κινήματος, με ενίσχυση των ομάδων των καταδιωκόμενων για το προοδευτικό πέρασμα στον παρτιζάνικο αγώνα, στην ένοπλη αντίσταση. Κι ήταν το βασικό νόημα όλης της πολιτικής σ.[ύντροφοι] να ενισχύσουμε το κίνημα το μαζικό, με την πολιτική της συμφιλίωσης και της ενότητας (…) και προώθηση της λαϊκής αντίστασης με τη δημιουργία της μαζικής λαϊκής αυτοάμυνας στις πόλεις, και την προώθηση των ομάδων στα βουνά (…) να δείχνουμε όπως ήταν στην πραγματικότητα, ότι αυτοί κάναν τον ένοπλο αγώνα εναντίον μας και τον κάνανε, μας σφάζανε, ότι εμείς αντιστεκόμαστε και περνάμε έτσι στον ένοπλο αγώνα».21
Οι προηγούμενες τοποθετήσεις, πέρα από το γεγονός ότι αναδεικνύουν πως η 2η Ολομέλεια, προσδοκώντας στη στήριξη της ΕΣΣΔ και των άλλων κρατών της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, πήρε απόφαση για σταδιακό πέρασμα στην ένοπλη πάλη, επιβεβαιώνει επίσης ότι στο καθοδηγητικό όργανο του Κόμματος δεν υπήρχε ομοφωνία ως προς τη διεξαγωγή του ένοπλου αγώνα. Σε μεταγενέστερο κομματικό ντοκουμέντο αναφέρεται για τον Πέτρο Ρούσσο ότι στη συνεδρίαση του ΠΓ που έγινε μετά τη 2η Ολομέλεια (από την οποία απουσίαζε γιατί βρισκόταν σε αποστολή) «ακολούθησε τον Παρτσαλίδη και τη Χρύσα [Χατζηβασιλείου] στην προσπάθειά τους να τορπιλίσουν τη γραμμή του Κόμματος για τον δεύτερο ένοπλο αγώνα, προβάλλοντας μια σειρά δυσκολίες που υπήρχαν».22
Οι όποιες ταλαντεύσεις αναφορικά με τη μορφή (αυτοάμυνα ή γενική ένοπλη εξέγερση), αλλά και η εξέταση των επιλογών σε συνάρτηση με τη στάση του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος και κυρίως του ΠΚΚ (μπ.), αναδείκνυαν προβλήματα στη στρατηγική του ΚΚΕ και του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος. Με αυτήν την έννοια, η εξέγερση στα μεγάλα αστικά κέντρα δεν ήταν τεχνικό, διπλωματικό ή στρατιωτικό ζήτημα, αλλά συνδεόταν με τη στόχευση της ένοπλης ταξικής σύγκρουσης, και ως τέτοιο ήταν κρίσιμο για τον χαρακτήρα και την έκβασή της. Η ίδια η εξέλιξη των γεγονότων απέδειξε το διαχρονικό συμπέρασμα ότι η οποιαδήποτε ταλάντευση σε συνθήκες όξυνσης της ταξικής πάλης, σε συνθήκες που κρίνεται το ποια τάξη θα βρίσκεται στην εξουσία, έχει σημαντικές αρνητικές συνέπειες για το εργατικό – λαϊκό κίνημα.
Η απόφαση της 2ης Ολομέλειας εκ των πραγμάτων επέτρεψε να δουλεύει ο χρόνος υπέρ των αστικών δυνάμεων, ενώ απέτρεψε τη δυνατότητα αξιοποίησης και ένταξης στον αγώνα χιλιάδων αγωνιστών, κυρίως των πόλεων, που μαζικά σε μια πορεία διώχτηκαν, φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν. Η απώλεια χιλιάδων αγωνιστών και η στερέωση των κρατικών μηχανισμών στα αστικά κέντρα συντέλεσαν καθοριστικά στο πρόβλημα έλλειψης εφεδρειών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Στα τριάμισι χρόνια της δράσης του, το μαζικό κίνημα των πόλεων δέχτηκε συντριπτικό χτύπημα και οι Οργανώσεις του Κόμματος αποσαθρώθηκαν σε μια πορεία. Ετσι, ο ένοπλος αγώνας τελικά ήταν αγώνας κυρίως μεγάλων περιοχών της υπαίθρου.
Η 2η Ολομέλεια θα φέρει πάντα την τιμή ότι ήταν αυτή που εγκαινίασε την τρίχρονη εποποιία του ΔΣΕ, η οποία απέδειξε ότι οι όποιες υποχωρήσεις του ΚΚΕ το προηγούμενο διάστημα δεν οφείλονταν σε συνειδητό συμβιβασμό με τον ταξικό αντίπαλο, αλλά και θα αποτυπώνει τις αντιφάσεις και τα προβλήματα στη στρατηγική του ΚΚΕ και του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος.
Παραπομπές:
1. Οι πραγματικές αιτίες του ελληνικού δράματος, έκδ. Τμήμα Διαφωτίσεως της ΚΕ του ΕΑΜ, Αθήνα, 1947, σελ. 8 – 9 (περιέχεται το Υπόμνημα του Πολιτικού Συνασπισμού του ΕΑΜ στην επιτροπή ερεύνης του ΟΗΕ).
2. «Ριζοσπάστης» 14/1/1946.
3. «Ριζοσπάστης» 24/1/1946.
4. «Διακήρυξη της ΚΕ του ΚΚΕ για τα 80 χρόνια από την έναρξη της εποποιίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας», «Ριζοσπάστης» 14-15/2/2026.
5. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, τόμ. Β2, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2018, σελ. 103 – 105.
6. Αλέκος Παπαγεωργίου, «Εμπειρίες ένοπλων αγώνων», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2001, σελ. 369 – 370.
7. Δήμος Κ. Βότσικας, «Η Ηπειρος ξαναζώνεται τ’ άρματα», Αθήνα, 1983, σελ. 95.
8. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, τόμ. Β2, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2018, σελ. 108.
9. Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, Εγγραφο 503943.
10. Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, Εγγραφο 503697. Για μια πιο εκτεταμένη αναφορά στις εκθέσεις Κικίτσα, βλ. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, ό.π., σελ. 117 – 120.
11. Στην αντιπροσωπεία συμμετείχαν ο στρατηγός Ν. Γρηγοριάδης και ο Αλκ. Λούλης (Ιορντάν Μπάεφ, «Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα. Διεθνείς διαστάσεις», εκδ. «Φιλίστωρ», Αθήνα, 1997, σελ. 98).
12. Ρωσικό Κέντρο Διατήρησης και Μελέτης Ντοκουμέντων της Σύγχρονης Ιστορίας (Ρ.Κ.Δ.Μ.Τ.Σ.Ι.), Αρχειακή Συλλογή 17, Κατάλογος 128, Ταξινομικό Κουτί 889, Σύντομο σημείωμα για μερικά ζητήματα της δράσης του ΚΚΕ, 31/1/1946, σελ. 44 – 49 (Ελληνικά, χειρόγραφο), όπως παρατίθεται στο: Ιωάννα Παπαθανασίου, «Προς τη Μόσχα με συντροφικούς χαιρετισμούς», «Δεκαπενθήμερος Πολίτης», τεύχ. 29, 12/1996, σελ. 32.
13. CDA – CPA, F. 1, Op. 7, Ath. Ed., όπως παρατίθεται στο: Βασίλης Κόντης – Σπυρίδων Σφέτας (επιμ.), «Εμφύλιος πόλεμος. Εγγραφα από τα Γιουγκοσλαβικά και Βουλγαρικά Αρχεία», εκδ. «Παρατηρητής», Θεσσαλονίκη, 1999, σελ. 174 – 175. Βλ. και Ιορντάν Μπάεφ, «Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα. Διεθνείς διαστάσεις», εκδ. «Φιλίστωρ», Αθήνα, 1997, σελ. 100 – 101.
14. Ιορντάν Μπάεφ, «Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα. Διεθνείς διαστάσεις», εκδ. «Φιλίστωρ», Αθήνα, 1997, σελ. 99.
15. Μήτσος Παρτσαλίδης, «Διπλή αποκατάσταση της Εθνικής Αντίστασης», εκδ. «Θεμέλιο», Αθήνα, 1978, σελ. 199.
16. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, τόμ. Β2, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2018, σελ. 122.
17. MAE, Archives Diplomatiques, Serie Z, Carton 68, Dossier 1, τ. 27, σελ. 21, όπως παρατίθεται στο: Ιορντάν Μπάεφ, ό.π., σελ. 101 – 102.
18. «Το ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα», τόμ. 6, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1987, σελ. 176.
19. «Το ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα», τόμ. 6, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1987, σελ. 178.
20. Νίκος Ζαχαριάδης, «Δέκα χρόνια πάλης. Συμπεράσματα – Διδάγματα – Καθήκοντα», στο: Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, «Η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. Πρακτικά», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2010, σελ. 602.
21. Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, «Η 7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (18-24 Φλεβάρη 1957). Πρακτικά», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2011, σελ. 233-234.
22. Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, Εγγραφο 53970, ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΟΣ (Πώς τον βλέπει η ΚΕ του ΚΚΕ, 12/3/1952).
Του
Κώστα ΣΚΟΛΑΡΙΚΟΥ*
* Ο Κ. Σκολαρίκος είναι μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και υπεύθυνος του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ
Ενότητα στον «Ριζοσπάστη» για τα 80χρονα του ΔΣΕ
Σήμερα ο «Ριζοσπάστης» εγκαινιάζει μια νέα ενότητα στην ύλη του αφιερωμένη στα 80 χρόνια από την έναρξη της εποποιίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (1946 – 2026). Στην ενότητα αυτή, σε καθημερινά και σαββατοκυριακάτικα φύλλα, θα φιλοξενείται αρθρογραφία και θα παρουσιάζεται πλούσιο υλικό από το Αρχείο του ΚΚΕ για την κορυφαία στιγμή της ταξικής πάλης στην Ελλάδα κατά τον 20ό αιώνα.
Πηγή : Ριζοσπάστης 28 – 2 – 2026 / 1 -3 – 2026
Η 2η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ (12-15 Φλεβάρη 1946)
Εκτενή αποσπάσματα από το δημοσιευμένο κείμενο της Απόφασης που βρίσκεται στο Αρχείο του ΚΚΕ
Στις εργασίες της 2ης Ολομέλειας πήραν μέρος όλα τα τακτικά και αναπληρωματικά μέλη της ΚΕ, καθώς και της Κεντρικής Επιτροπής Ελέγχου, που είχαν εκλεγεί από το 7ο Συνέδριο του ΚΚΕ, εκτός από τον Παρτσαλίδη Μήτσο και Ρούσο Πέτρο, που βρίσκονταν σε αποστολή στο εξωτερικό. (…)
Απόφαση
Η κατάσταση στην Ελλάδα, τα προβλήματα του δημοκρατικού αγώνα και τα καθήκοντα του ΚΚΕ
I
Η Δεύτερη Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ εγκρίνει την πολιτική γραμμή και την πρακτική δουλιά του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ απ’ το 7ο Συνέδριο του Κόμματος μέχρι σήμερα.
II
1. Ενα χρόνο ύστερα απ’ τη μέρα, που με την πρωτοβουλία και εγγύηση της αγγλικής κυβέρνησης υπογράφτηκε στη Βάρκιζα η συμφωνία που φέρνει το όνομά της, στην Ελλάδα δεν υπάρχει δημοκρατία ούτε εθνική ανεξαρτησία και λευτεριά. Στο εσωτερικό επικρατεί απόλυτα ο μοναρχοφασιστικός δοσιλογισμός, που πήρε και κράτησε την εξουσία, αποκλειστικά και μόνο χάρη στη βίαιη ένοπλη επέμβαση, που πραγματοποίησαν οι στρατιωτικές δυνάμεις της Βρετανικής Αυτοκρατορίας τον Δεκέμβρη του 1944 ενάντια στην ελληνική Δημοκρατία και την εθνική μας ανεξαρτησία. Μα παράλληλα ο ελληνικός λαός βλέπει ότι η ένοπλη αγγλική επέμβαση κατάργησε ουσιαστικά και την εθνική ελληνική ανεξαρτησία, εκμηδένισε για την Ελλάδα όλους τους καρπούς της κοινής συμμαχικής νίκης ενάντια στο φασισμό και μετάτρεψε τη χώρα μας σε πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό εξάρτημα για την εγγλέζικη καταχτητική και ιμπεριαλιστική πολιτική. Η Ολομέλεια καταγγέλλει στον ελληνικό λαό και την παγκόσμια κοινή γνώμη, ότι η αγγλική πολιτική έχοντας για όργανά της τους ντόπιους δοσίλογους και εκμεταλλευτές εχθρούς του λαού, για σκοπό της έχει να μεταβάλει την Ελλάδα σε αγγλική αποικία.
| «Ριζοσπάστης» 17/2/1946 |
Το παλαιοδημοκρατικό Κέντρο, που σχημάτισε την κυβέρνησή του με εντολή των Αγγλων, αρνήθηκε όλα όσα έλεγε, πρόδοσε ακόμα μια φορά τη Δημοκρατία και πούλησε την εθνική λευτεριά και ανεξαρτησία. Στην Ελλάδα κυριαρχεί σήμερα ο νεοφασισμός και η ξενική αγγλική κατοχή. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα Δημοκρατία και εθνική ανεξαρτησία. Για τον λαό της Ελλάδας, ο μόνος δρόμος που μένει, είναι πιο ενωμένα, πιο πειθαρχικά, πιο αποφασιστικά να παλέψει παλλαϊκά, πανδημοκρατικά για το ψωμί, τη ζωή, τη λευτεριά, τη Δημοκρατία και την εθνική ανεξαρτησία του. Δεν μας μένει παρά να διαλέξουμε: Είτε θα ζήσουμε δούλοι στον ντόπιο φασίστα και εκμεταλλευτή και στην ξενική κατοχή, είτε θα παλέψουμε λεύτεροι, θα νικήσουμε και θα στηλώσουμε ανεξάρτητη, λεύτερη και δημοκρατική Ελλάδα. Η 2η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ διακηρύσσει ότι το έργο της Δημοκρατίας και της Εθνικής Ανεξαρτησίας είναι έργο του λαού της Ελλάδας, που για να το φέρει σε τέλος πρέπει να παλέψει σκληρά, ενωμένα, παλλαϊκά, αποφασιστικά, όπως στα 1940-45.
2. Με την ολόπλευρη εγγλέζικη υποστήριξη ο πλουτοκρατικός μοναρχοφασισμός χρησιμοποιεί όλα τα μέσα και εφαρμόζει απ’ τον Δεκέμβρη του 1944 και ύστερα και απ’ τη συμφωνία της Βάρκιζας, καθεστώς μονόπλευρου εμφύλιου πολέμου και φυσικής εξόντωσης λαϊκών αγωνιστών με αποκλειστικό σκοπό να στραγγαλίσει τη δημοκρατική θέληση του λαού και να στερεώσει την κυριαρχία των ντόπιων και ξένων εκμεταλλευτών. Τους τελευταίους μήνες και βδομάδες παρατηριέται ένας πανελλαδικός μοναρχοφασιστικός συναγερμός και εξοπλισμός με όπλα, αυτόματα κλπ. που προέρχονται απ’ τις αγγλικές και κρατικές αποθήκες. Τα γεγονότα της Καλαμάτας δείχνουν πού τείνουν οι αντιδραστικές δυνάμεις και τι θέλουν οι ξένοι εμπνευστές και καθοδηγητές τους. Η δολοφονική δράση των συμμοριών της Δεξιάς ξεπερνά κάθε προηγούμενο. Οι δολοφονίες πολλαπλασιάζονται. Μπροστά στη βεβαιότητα που τους δίνει η πανελλαδική – παλλαϊκή κινητοποίηση και θέληση, ότι δεν μπορούν σε καμιά περίπτωση να επικρατήσουν ειρηνικά, δημοκρατικά, με τίμιες λεύτερες, ανόθευτες και αδιάβλητες εκλογές, ξένοι και ντόπιοι εκμεταλλευτές, προσανατολίζονται σήμερα ξεκάθαρα, πιο ξεκάθαρα από κάθε άλλη φορά, προς φασιστικές, προς βίαιες πραξικοπηματικές λύσεις. Η μεταδεκεμβριανή 14μηνη πράξη δείχνει ότι αγγλική πολιτική, αγγλικές στρατιωτικές και πολιτικές αρχές κατοχής και ντόπιοι δοσίλογοι και αντιλαϊκοί πράκτορές τους όχι μόνο δεν θέλουν μα και φοβούνται θανάσιμα την ομαλή δημοκρατική, εσωτερική εξέλιξη και τη λεύτερη, λαϊκή εκλογική ετυμηγορία. Ο μοναρχοφασισμός, το Μαύρο Μέτωπο και η κυβέρνηση που σχημάτισε το παλαιοδημοκρατικό Κέντρο, κάτω από την καθοδήγηση των Αγγλων, έφεραν την Ελλάδα στην αναρχία και το χάος και τη δένουν στον πάσσαλο του νεοφασισμού. Κάτω απ’ τις συνθήκες αυτές λεύτερες εκλογές αποκλείονται. Οι εκλογές που ετοιμάζονται είναι μια απόπειρα «νόμιμου» πραξικοπήματος και προσπάθεια εξαπάτησης της παγκόσμιας δημοκρατικής γνώμης όπως και οι μεταβολές που έγιναν είτε θα γίνουν (Σκόμπυ – Λήπερ).
Η παρουσία ξένων παρατηρητών δεν μεταβάλλει ούτε θα μπορούσε να μεταβάλει την πραγματικότητα αυτή. Γιατί απ’ τη μια οι Αγγλοι παρατηρητές δεν πρόκειται να κάνουν ή να πουν τίποτε που να καταδικάζει την κυβέρνηση που τους έστειλε και είναι η υπεύθυνη όλης της ανωμαλίας. (…)
Η Ολομέλεια επιδοκιμάζει απόλυτα την παρακάτω θέση της ΚΕ του ΕΑΜ και των Αριστερών Φιλελεύθερων, που περιλαμβάνεται στην απόφαση της 7 Φλεβάρη 1946.
«Η Κεντρική Επιτροπή του Πολιτικού Συνασπισμού των Κομμάτων του ΕΑΜ και ο αντιπρόσωπος της Ομάδας των Αριστερών Φιλελευθέρων συνήλθαν σήμερα και αφού εξέτασαν την όλη εσωτερική πολιτική κατάσταση κατέληξαν ομόφωνα στις ακόλουθες διαπιστώσεις και αποφάσεις:
4) Η Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ έχοντας για γνώμονα το εθνικό συμφέρον, διακηρύσσει ακόμη μια φορά την προσήλωσή της προς τις ομαλές δημοκρατικές λύσεις, τις οποίες εξασφαλίζουν μόνον ελεύθερες και γνήσιες εκλογές. Ομως τέτοιες εκλογές είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν μόνον κάτω από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α) Αντιπροσωπευτική δημοκρατική κυβέρνηση, με ευρεία συμμετοχή των Κομμάτων του ΕΑΜ.
β) Κατάπαυση της τρομοκρατίας, πραγματική διάλυση και αφοπλισμός των τρομοκρατικών οργανώσεων, αποκατάσταση της τάξεως και ισοπολιτείας σ’ όλη τη χώρα.
γ) Γενική πολιτική αμνηστία των αγωνιστών της Εθνικής Αντιστάσεως.
δ) Γενική και εγγυημένη εκκαθάριση των εκλογικών καταλόγων.
ε) Απομάκρυνση από τον στρατό, τα Σώματα Ασφαλείας και τον κρατικό εν γένει μηχανισμό τουλάχιστον όλων εκείνων, που υπηρέτησαν στα Τάγματα Ασφαλείας ή συνεργάσθηκαν ανοιχτά με τον εχθρό.
5) Αν δεν πραγματοποιηθούν τα παραπάνω τα Κόμματα του ΕΑΜ είναι υποχρεωμένα να δηλώσουν και πάλι επίσημα και κατηγορηματικά ότι δεν θα μετάσχουν στις εκλογές, γιατί απλούστατα θα πρόκειται περί εκλογικής κωμωδίας, η οποία όμως θα έχει τα πιο τραγικά αποτελέσματα για τη χώρα.
Την ευθύνη για το μεγάλο κακό, που θα προξενηθεί στο Εθνος θα τη φέρουν ολοκληρωτικά η κυβέρνηση και ο παλιός δημοκρατικός κόσμος, χωρίς ν’ αποτελεί γι’ αυτούς κανένα ελαφρυντικό η ξενική επέμβαση την οποία τόσο τυφλά και αντεθνικά υπηρετούν.
Αθήνα, 7 Φλεβάρη 1946 Η Κεντρική Επιτροπή»
3. Μπροστά στην κατάσταση, που παρουσιάζει σήμερα η χώρα, η Δεύτερη Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ αναθέτει στην αντιπροσωπεία του ΚΚΕ να κάνει τις παρακάτω προτάσεις στην ΚΕ του ΕΑΜ.
α) Το ΕΑΜ, εμπνευστής και δημιουργός της Εθνικής Αντίστασης και της απελευθέρωσης της χώρας απ’ τον χιτλεροφασίστα κατακτητή, έχει πρωταρχικό καθήκον να συνεχίσει την ακούραστη δουλιά του και να κάνει όλα όσα εξαρτιώνται απ’ αυτό για να εξασφαλίσει στην Ελλάδα την ομαλή δημοκρατική εσωτερική εξέλιξη. Ο δρόμος αυτός είναι ο μοναδικός, που ανταποκρίνεται στα συμφέροντα του λαού, της Ελλάδας, της Δημοκρατίας και της ειρήνης. Το πιο άμεσο και επιτακτικό καθήκον προς την κατεύθυνση αυτή είναι να συνενωθούν σε ένα πανδημοκρατικό εθνικό μέτωπο όλες οι δημοκρατικές δυνάμεις, που θέλουν ΤΗ ΛΑΪΚΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗ, ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΚΑΙ ΛΕΥΤΕΡΙΑ. Το ΕΑΜ πρέπει να υποστηρίξει, να βοηθήσει και να ενισχύσει κάθε πρωτοβουλία και προσπάθεια που γίνεται προς την κατεύθυνση αυτή. Το ΕΑΜ πρέπει να χαιρετίσει και να υποστηρίξει την πρωτοβουλία, που πήραν οι Δημοκρατικοί Σύλλογοι Αθήνας και Πειραιά και συγκαλούν το Πανελλαδικό Πανδημοκρατικό Συνέδριο που αποτελεί την αρχή για την πραγματοποίηση της πανδημοκρατικής ενότητας του λαού της Ελλάδας.
β) Σε συνεργασία και συνεννόηση με τις προοδευτικές δημοκρατικές δυνάμεις στην Αγγλία, στην Ευρώπη και σ’ όλον τον κόσμο, το ΕΑΜ και το Πανδημοκρατικό Εθνικό Μέτωπο πρέπει να οργανώσουν σε παγκόσμια κλίμακα την υπεράσπιση και δικαίωση της ελληνικής Δημοκρατίας και της ελληνικής ανεξαρτησίας.
γ) Χωρίς να παύσει να προτείνει – όχι όμως και να ζητιανεύει, γιατί αυτό δεν ταιριάζει στην εθνική μας αξιοπρέπεια – μια ισότιμη δημοκρατική συνεννόηση με την Αγγλία, το ΕΑΜ πρέπει να συνεχίσει το έργο του για να διαφωτίσει την ντόπια και παγκόσμια κοινή γνώμη, ότι πρωταρχική αιτία για την ελληνική κακοδαιμονία είναι η επίσημη αγγλική πολιτική στην Ελλάδα, που καλλιέργησε τον διχασμό και τον αλληλοσπαραγμό του ελληνικού λαού με την ενθάρρυνση της εθνοπροδοσίας και που καλύπτει, προστατεύει, οργανώνει, εξοπλίζει και καθοδηγεί τη μοναρχοφασιστική δοσίλογη – πλουτοκρατική αντίδραση. Οτι η τέτοια προστασία, που δίνει η επίσημη Αγγλία στις αντιδραστικές δυνάμεις στην Ελλάδα, αποθρασύνει τους τυχοδιώκτες και αγύρτες του μοναρχοφασισμού και του Μαύρου Μετώπου. Και ότι αυτό αποτελεί θανάσιμο κίνδυνο για τη Δημοκρατία στην Ελλάδα και σοβαρή εστία αναταραχών, άμεση απειλή για την ειρήνη στα Βαλκάνια και την Ευρώπη. Οτι η αγγλική κατοχή στην Ελλάδα κατάργησε την εθνική μας ανεξαρτησία και λευτεριά και έχει μεταβάλει τη χώρα μας σε εξάρτημα για την ιμπεριαλιστική πολιτική, που ακολουθεί η αγγλική αντίδραση. Οτι πρωταρχική και απαραίτητη προϋπόθεση για να επιβληθεί η θέληση του λαού, να αποκατασταθεί η Δημοκρατία και η εθνική μας ανεξαρτησία και για να δεσμευθεί κάθε απειλή ενάντια στην ειρήνη απ’ την πλευρά της Ελλάδας, είναι ν’ αποχωρήσουν αμέσως οι αγγλικές δυνάμεις κατοχής απ’ τον τόπο μας. Οτι χωρίς το μέτρο αυτό αποκλείεται να γίνουν λεύτερες και αδιάβλητες εκλογές και ν’ αποκατασταθεί στη χώρα η λαϊκή κυριαρχία και η δημοκρατική ομαλότητα και τάξη.
δ) Παράλληλα το ΕΑΜ έχει την υπέρτατη δημοκρατική λαϊκή υποχρέωση να δηλώσει κατηγορηματικά ότι θ’ αντιμετωπίσει ψύχραιμα μα και αποφασιστικά κάθε προσπάθεια της ενωμένης αντίδρασης, ντόπιας και ξένης, να επιβληθεί με την τρομοκρατία, τις καλπονοθεύσεις και με πραξικόπημα. Το ΕΑΜ πρέπει αμέσως να πάρει όλα τα οργανωτικά – τεχνικά μέτρα, που θα επιτρέψουν στον λαό μας ν’ αποκρούσει τη δολοφονική τρομοκρατία και να ματαιώσει τα φασιστικά σχέδια των εκμεταλλευτών του. Πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή είναι να σταματήσει ο λαός με τη Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνά του και με τα ίδια τα μέσα που χρησιμοποιούν οι δολοφόνοι του την εξοντωτική τρομοκρατία, που εξασκούν ενάντιά του οι συμμορίτες του Μαύρου Μετώπου και τα κρατικά όργανα. Ιερή, υπέρτατη και απαραβίαστη υποχρέωση για τον κάθε Ελληνα πολίτη και τις λαϊκές δημοκρατικές οργανώσεις του είναι να παλέψουν με όλα τα μέσα και να δώσουν όλες τις θυσίες για να υπερασπίσουν τη λευτεριά, τη Δημοκρατία και την εθνική ανεξαρτησία. Το καθεστώς του μονόπλευρου εμφύλιου πολέμου του δοσίλογου και πλουτοκρατικού νεοφασισμού ενάντια στο λαό απ’ εδώ και μπρος πρέπει να γίνει απαράδεκτο και πρέπει στους εχθρούς μας ν’ απαντήσουμε με τα ίδια σκληρά μέσα, αποφασιστικά και μέχρι τη νίκη.
ε) Το ΕΑΜ ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δώσει στην ανασυγκρότηση και οργάνωση των δημοκρατικών δυνάμεων μέσα στους αξιωματικούς, τον στρατό, την Αστυνομία Πόλεων, τη Χωροφυλακή και τον κρατικό μηχανισμό με τον σκοπό τις δυνάμεις αυτές να τις κάνει ζωντανό κι ενεργητικό παράγοντα στην πάλη για τις λαϊκές ελευθερίες, τη Δημοκρατία και την εθνική ανεξαρτησία.
στ) Οι οπαδοί του ΕΑΜ σ’ όλη τη χώρα πρέπει να πολλαπλασιάσουν τις προσπάθειες για συμφιλίωση, κατανόηση και συνεργασία με όλους τους χθεσινούς αντίπαλους και εχθρούς, που θέλουν να εργασθούν για το καλό της πατρίδας, που δείχνουν διάθεση να σταματήσουν το αλληλοφάγωμα και να συμβάλουν και αυτοί στην παλλαϊκή ενότητα, ομόνοια και συναδέλφωση. Κανένας ταγματασφαλίτης, χίτης κ.λπ. που προέρχεται από τον λαό και σήμερα θέλει να παλέψει μαζί του ενάντια στους εκμεταλλευτές πλουτοκράτες, ντόπιους και ξένους, δεν είναι εχθρός, μα φίλος. Στις δολοφονικές συμμορίες του Μαύρου Μετώπου, X, ΣΑΝ και σίας πρέπει να μείνουν μόνον οι πουλημένοι και πληρωμένοι πράκτορες, επαγγελματίες δολοφόνοι, πλιατσικολόγοι, βιαστές και βασανιστές του λαού.
Δυο μόνο μέτωπα υπάρχουν σήμερα στην Ελλάδα. Πρώτο:
ΤΟ ΜΕΤΩΠΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΡΟΔΟΣΙΑΣ, όπου ανήκουν όλοι οι εκμεταλλευτές και δοσίλογοι και δεύτερο:
ΤΟ ΜΕΤΩΠΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ, όπου ανήκει όλος ο λαός.
Σχετικά με το Πανδημοκρατικό Συνέδριο το ΚΚΕ, από τη δική του πλευρά δηλώνει: δίχως καμιά επιφύλαξη, δίχως καμιά αξίωση, δίχως καμιά κομματική είτε ατομική φιλοδοξία, θα υποστηρίξει με όλες του τις δυνάμεις, χωρίς να λογαριάσει κόπους και θυσίες, κάθε προσπάθεια από οποιαδήποτε πλευρά που θα αποβλέπει να συγκεντρώσει όλες τις λαϊκές δυνάμεις, στο έργο για μια ήσυχη, αδελφωμένη, δημοκρατική Ελλάδα.
4. …………….
5. Οι οικονομικές συμφωνίες του Λονδίνου, που υπόγραψε η κυβέρνηση του παλαιοδημοκρατικού Κέντρου, ολοκληρώνουν το οικονομικό ξεπούλημα της χώρας στους Αγγλους και δένουν ακόμα πιο πολύ τον λαό στην πείνα και την εξαθλίωση. Ο αγώνας για τη Δημοκρατία και την Ανεξαρτησία είναι αναπόσπαστος από τον αγώνα του λαού για το ψωμί, την επιβίωση και την οικονομική ανακούφιση. (…)
Στους αγώνες τους οι λαϊκές μάζες, τα διάφορα λαϊκά στρώματα (εργάτες, επαγγελματοβιοτέχνες, αγρότες κ.λπ.), στην κοινή πάλη ενάντια στον κοινό εχθρό, το μεγάλο κεφάλαιο, τη χρηματιστική ολιγαρχία πρέπει να αμβλύνουν, να υπερνικούν και να συμβιβάζουν τις τυχόν διαφορές και αντιθέσεις τους για το κοινό συμφέρον και να ματαιώνουν έτσι τις προσπάθειες της πλουτοκρατίας να τους διαιρεί, τους διασπάει για να τους υποτάσσει και εκμεταλλεύεται χωρισμένους.
6. Η μοναρχοφασιστική αντίδραση, η ενωμένη πλουτοκρατία και οι ξένοι καθοδηγητές τους, για να σκεπάζουν τα πραγματικά τους σχέδια για να παρασέρνουν και διασπούν τον λαό, διαδίδουν και καλλιεργούν αδιάκοπα και ακούραστα, ότι το ΚΚΕ θέλει την αυτονόμηση της Μακεδονίας, ότι θέλει να την παραδόσει σε ξένους, προβάλλουν ολοένα τον μπαμπούλα του πανσλαβισμού σαν θανάσιμο κίνδυνο για τον ελληνισμό. Το ΚΚΕ καταγγέλλει, με βάση και τις κατηγορηματικές δηλώσεις που έχουν κάνει επανειλημμένα οι υπεύθυνοι ηγέτες των βορινών μας γειτόνων και με τα αδιάψευστα γεγονότα για τη δράση των αυτονομιστών στην Ελληνική Μακεδονία, ότι η αυτονομιστική κίνηση οργανώνεται, χρηματοδοτείται και εξοπλίζεται από τους Ελληνες μοναρχοφασίστες και τους Αγγλους αφέντες τους, που έχουν κάθε λόγο να υποθάλπουν την κίνηση αυτή, να την αποδίδουν στο ΚΚΕ, για να υποδαυλίζουν έτσι τις ανησυχίες και την ανωμαλία τόσο στην Ελλάδα όσο και στο κομμάτι αυτό της Βαλκανικής και να επιδιώκουν έτσι να πραγματοποιήσουν τα ύποπτα σχέδιά τους τόσο στη χώρα μας όσο και στα Βαλκάνια. Το ΚΚΕ, πρωτοπόρος αγωνιστής στην πάλη για την εθνική ανεξαρτησία και ακεραιότητα, διακηρύσσει για μια ακόμα φορά ότι θεωρεί ιερά και απαραβίαστα τα σημερινά σύνορα της Ελλάδας. Καταγγέλνει τις μηχανορραφίες της αντίδρασης. Αποδοκιμάζει το ξενοκίνητο ύποπτο αυτονομιστικό κίνημα, που υπονομεύει τη συνεννόηση και συνεργασία ανάμεσα στους βαλκανικούς λαούς και μόνο τους εχθρούς των οφελεί. Καταγγέλνει τις καταδιώξεις και βιαιοπραγίες του επίσημου ελληνικού κράτους ενάντια στον σλαβόφωνο μακεδονικό πληθυσμό. Ο διωγμός αυτός διατηρεί και ευρύνει το χάσμα ανάμεσα στον πληθυσμό αυτό και το ελληνικό κράτος και έτσι δίνει πιο πολύ έδαφος για δράση και περισσότερη τροφή στις ύποπτες κινήσεις των ξενοκίνητων αυτονομιστών. Και δηλώνει ότι δεν θα πάψει να παλεύει για ν’ αναγνωριστούν τα δίκαια και η ισοτιμία στους σλαβόφωνους, που ζουν στην Ελληνική Μακεδονία μέσα στα πλαίσια της ελληνικής επικράτειας. (…)
Το συμφέρον των βαλκανικών λαών βρίσκεται στη συνεννόηση και συνεργασία. Το ΚΚΕ πιστεύει, σήμερα ακόμα πιο πολύ, ότι ζωτικό και ύψιστο εθνικό συμφέρον για την Ελλάδα είναι να πραγματοποιήσει μια ισότιμη, δημοκρατική, ειρηνική συνεννόηση και συνεργασία με τις βορινές βαλκανικές δημοκρατίες Γιουγκοσλαβία, Αλβανία και Βουλγαρία.
7. Η Ολομέλεια της ΚΕ, αφού μελέτησε τις τελευταίες πληροφορίες απ’ την Κύπρο, απευθύνει τον πιο θερμό χαιρετισμό στους αδελφούς Κύπριους και το ηρωικό τους ΑΚΕΛ (Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού), καυτηριάζει την τρομοκρατία, που ο κοινός δυνάστης εφαρμόζει στο μεγάλο ελληνικό νησί για να πνίξει τη θέληση του λαού της και διακηρύσσει ότι το πρώτο εθνικό δίκαιο και αίτημα του λαού της Ελλάδας, πλάι στην ένωση των ελληνικών Δωδεκανήσων είναι η ένωση της Κύπρου με τη μητέρα Ελλάδα, πραγματικά ανεξάρτητη και δημοκρατική. Το Μαύρο Μέτωπο και όλη η πλουτοκρατική αντίδραση ολοκληρώνοντας την υποταγή και το πούλημά τους στους Αγγλους αφέντες τους, εγκατέλειψαν τη δημαγωγία τους για την Κύπρο και τα Δωδεκάνησα και έτσι ολοκληρώνουν και την εθνική τους προδοσία.
ΙΙΙ
8. Το κόμμα μας από το 7ο Συνέδριο και δω παρουσιάζει μια σημαντική άνοδο και καλυτέρεψη σ’ όλους τους τομείς, στην εσωκομματική του ανοικοδόμηση στον ιδεολογικό του εξοπλισμό, στην πολιτική και μαζική του επίδοση. Με τη δουλιά του για να εφαρμόσει τις αποφάσεις του 7ου Συνεδρίου του ΚΚΕ έχει να δείξει μια σοβαρή ποιοτική βελτίωση ξεκαθαρίζοντας συστηματικά και όλα τα σκάρτα, ανίκανα στοιχεία, που η δουλιά και η διαγωγή τους δεν συμβιβάζεται με την ιδιότητα του Κομμουνιστή, μέλους του ΚΚΕ. Αυτό θα πρέπει να συνεχισθεί και παραπέρα πιο ερευνητικά και επίμονα. Η δημοκρατική ζωή, πρωτοβουλία και δραστηριοποίηση στη βάση έκανε τα πρώτα βήματα. Το ίδιο και η θετική και καρποφόρα κριτική απ’ τα κάτω προς τα πάνω που θα πρέπει να ενισχυθεί ακόμα πιο πολύ και θα ενισχυθεί πραγματικά όταν παραμερίζονται και κτυπιούνται οι εκδηλώσεις από παραγοντισμό, αυταρχισμό, τα συμπτώματα για πίεση και φίμωμα της βάσης. Σφυρηλατήθηκε και ατσαλώθηκε πιο πολύ η πειθαρχία και η ενότητα στο Κόμμα, η προσήλωση του Κόμματος στα καθήκοντά του, η συνεργασία και ενιαία κοινή δημιουργική προσπάθεια και δουλιά ανάμεσα στην καθοδήγηση, τα στελέχη και την κομματική βάση, η σύνδεση και οι δεσμοί οργάνωσης και πάλης ανάμεσα στο Κόμμα και τις λαϊκές μάζες. Εχουμε τα πρώτα στοιχεία που δείχνουν ότι η διαμόρφωση και ο καθορισμός της κομματικής γραμμής και πολιτικής δεν αποτελεί μονοπώλιο και προνόμιο μόνο της κομματικής καθοδήγησης, ότι δεν γίνεται αφηρημένα μονάχα απ’ τα πάνω, ότι για τη δουλιά αυτή αρχίζει να ζωηρεύει το ενδιαφέρον και η συμμετοχή τόσο των στελεχών όσο και της κομματικής βάσης. Το πράγμα αυτό βοηθά σημαντικά – και θα βοηθήσει ακόμα πιο πολύ όσο θ’ αναπτύσσεται – στο να γίνεται η κομματική γραμμή και πολιτική πιο ζωντανή, πιο κατανοητή στη βάση και στις μάζες, πιο καρποφόρα και αποτελεσματική. Ομως η δουλιά προς την κατεύθυνση αυτή βρίσκεται ακόμα μόνο στην αρχή της και η Ολομέλεια τονίζει ότι στον τομέα της εσωκομματικής ανοικοδόμησης και της οργανωτικής δουλιάς, όλη η προσοχή του Κόμματος πρέπει να συγκεντρωθεί στην ολοκληρωτική εφαρμογή και πραγματοποίηση της απόφασης του ΠΓ της ΚΕ για τα οργανωτικά προβλήματα (16 Δεκέμβρη 1945), με σκοπό να υπερνικηθεί αποτελεσματικά η απόσπαση των κομματικών καθοδηγήσεων απ’ τη βάση και να εξαλειφθούν οι γραφειοκρατικές μέθοδες καθοδήγησης μέσα στο Κόμμα. Οι δυο αυτοί παράγοντες – δηλαδή η απόσπαση των καθοδηγήσεων απ’ τη βάση και η γραφειοκρατία στην κομματική καθοδήγηση – εξακολουθούν ν’ αποτελούν το βασικό εμπόδιο για την έγκαιρη, μόνιμη και θετική κάθε φορά ανταπόκριση της κομματικής βάσης και ολόκληρου του ΚΚΕ στις απαιτήσεις της πολιτικής μας γραμμής και στις ανάγκες του κινήματος. Περισσότερο από κάθε άλλη φορά επιταχτική ανάγκη της στιγμής είναι να στέκει το κάθε μέλος του ΚΚΕ ζωντανός, πρωτοπόρος, καθοδηγητικός με κύρος και πρωτοβουλία αγωνιστής, παντού όπου δουλεύει, βρίσκεται, κάθεται, έτσι, όπως απαιτεί η πολιτική γραμμή του ΚΚΕ και το συμφέρον του λαού και της Ελλάδας. (…)
9. Μπροστά στη χειροτέρευση, που παρουσιάζει η εσωτερική κατάσταση στην Ελλάδα, απ’ αφορμή την ανάμιξη των Αγγλων υπέρ των αντιδημοκρατικών δυνάμεων και τη δραστηριοποίηση του μοναρχοφασισμού, που πάει με όλα τα μέσα να επιβάλει το φασιστικό, εξοντωτικό καθεστώς του, η Ολομέλεια υπογραμμίζει τη ζωτική ανάγκη να πάρει το ΚΚΕ και κάθε οργάνωσή του ξεχωριστά, απ’ την κορφή ως τη βάση, όλα τα αναγκαία και απαραίτητα οργανωτικά – τεχνικά μέτρα για να ‘ναι το κόμμα μας έτοιμο ν’ αντιμετωπίσει και ν’ ανταποκριθεί σε κάθε και τις πιο δύσκολες και αντίξοες περιστάσεις. Η Ολομέλεια διαπιστώνει μια επικίνδυνη υποτίμηση, αμέλεια και καθυστέρηση στον τομέα αυτόν απ’ όλες τις κομματικές καθοδηγήσεις, σε όλους τους κρίκους της κομματικής διάρθρωσης και τονίζει την άμεση και επιτακτική για το Κόμμα και το κίνημα ανάγκη να ξεπεραστεί στο πιο σύντομο διάστημα η επικίνδυνη αυτή υποτίμηση, αμέλεια και καθυστέρηση. Το ΚΚΕ πρέπει να ‘ναι σε θέση πανέτοιμο και πάνοπλο να υποδεχτεί τις προσπάθειες που καταβάλλουν ξένοι και ντόπιοι εχθροί και αντίπαλοι για να διατηρήσουν τη σημερινή καταστρεπτική για την Ελλάδα κατάσταση και να ολοκληρώσουν το φασιστικό έργο τους. Ιδιαίτερα πρέπει να συγκεντρώσει το Κόμμα την προσοχή του στον τομέα της κομματικής επαγρύπνησης.
10. Μια πιο συστηματική επίδοση και μια ορισμένη πρόοδος παρατηριέται απ’ το 7ο Συνέδριο και δω στη δουλιά του Κόμματος για ν’ ανεβάσει το ιδεολογικό – θεωρητικό επίπεδο των μελών του, να συγχρονίσει, αρτιώσει και ελληνικοποιήσει τον θεωρητικό εξοπλισμό του. Παρατηριέται παράλληλα μια τάση προχειρότητας, απλοποίησης (εκχυδαϊσμού) είτε γενικολογίας, εκδηλώσεις ανευθυνολογίας στον τομέα αυτόν. Η Ολομέλεια αναθέτει στο ΠΓ της ΚΕ να παρακολουθήσει πιο προσεκτικά, υπεύθυνα και συστηματικά τη δουλιά αυτή, με κύρια κατεύθυνση: α) Να βαθαίνει και να ξαπλώνει ακόμα πιο πολύ στο Κόμμα η μελέτη και αφομοίωση των θεωρητικών βάσεων της διδασκαλίας του Μαρξισμού – Λενινισμού. β) Να συστηματοποιηθεί και ολοκληρωθεί η μελέτη, έρευνα και επιστημονική επεξεργασία των νεοελληνικών προβλημάτων κάτω απ’ το φως της θεωρίας μας. γ) Να καταπολεμηθούν επίμονα, συγκεκριμένα και συστηματικά οι διαστρεβλώσεις της θεωρίας μας, οι προσπάθειες σκόπιμες είτε από άγνοια για ιδεολογικό λαθρεμπόριο μέσα στις γραμμές μας. Ιδιαίτερη προσοχή να δοθεί στην πνευματική μορφωτική παραγωγή που κάνουν οι τοπικές οργανώσεις για να στέκεται στο επιστημονικό ύψος της κομματικής θεωρίας και γραμμής. δ) Να οργανωθεί και συστηματοποιηθεί η ανασκευή και καταπολέμηση της αντίπαλης ιδεολογίας και των αντίπαλων θεωριών, κυρίως αυτών, που παρουσιάζονται με το φόρεμα του αντιεπιστημονικού «σοσιαλισμού» και πρώτ’ απ’ όλα του πουλημένου πολυκέφαλου τροτσκισμού. Αυτός, ενεργώντας σαν κατευθείαν πράκτορας των ντόπιων και ξένων εκμεταλλευτών του λαού, συνεχίζει την παλιά αντιλαϊκή διαλυτική και διασπαστική τακτική του. (…)
Η Ολομέλεια διαπιστώνει μια παραμέληση και υποτίμηση απ’ όλο το Κόμμα στον τομέα της ιδεολογικής πάλης ενάντια στον τροτσκισμό, πράκτορα του εχθρού. ε) Το ίδιο η Ολομέλεια διαπιστώνει ότι το Κόμμα μέχρι σήμερα δεν ανταποκρίθηκε στο έργο που ανάλαβε για ν’ αξιοποιήσει πνευματικά – εκδοτικά το κίνημα της Εθνικής Αντίστασης. Την καθυστέρησή μας αυτή πρέπει να την ξεπεράσουμε στο πιο σύντομο χρονικό διάστημα.
11. Η Ολομέλεια έχοντας υπόψη της και τ’ αποτελέσματα απ’ την πρώτη πανελλαδική κομματική γυναικεία σύσκεψη διαπιστώνει: α) Στον τομέα αυτόν δεν κατανοήθηκε κυρίως απ’ τα στελέχη, η σημασία της απόφασης του 7ου Συνεδρίου για τις γυναίκες και συνεχίζεται η υποτίμηση και καθυστέρηση. β) Σε σειρά απ’ οργανώσεις παρουσιάζεται απαράδεχτη απροθυμία και αντίδραση απ’ το ανδρικό αχτίφ για να πραγματοποιηθεί η σχετικά με τις γυναίκες γραμμή, που έδωσε το Συνέδριο. γ) Η ολομέλεια υιοθετεί τα συμπεράσματα της Πανελλήνιας γυναικείας κομματικής σύσκεψης και επιμένει να δυναμώσουν οι κομματικές οργανώσεις τη δουλιά τους για να εφαρμοσθεί γοργά και σωστά η απόφαση του 7ου Συνεδρίου για την ανάπτυξη του ειδικού βάρους της κομμουνίστριας γυναίκας τόσο στο σύνολο των κομματικών μελών όσο και σ’ όλη τη διάρθωση της κομματικής ιεραρχίας .( )
Πηγή : Ριζοσπάστης 3 – 3 -2026